TÌM KIẾM Ý NGHĨA TRONG CON NGƯỜI THẬT CỦA BẠN
Con người là những
sinh vật có tính xã hội. Chúng ta tiến hóa như một loài, một phần, vì chúng ta
có thể cộng tác với nhau nhằm giải quyết những vấn đề chung. Và việc hợp tác
với nhau thường mang ý nghĩa thỏa hiệp. Cuộc sống xã hội mang đầy tính chiến
lược. Chúng ta phải xác định những nhu cầu và những ham muốn của bản thân,
nhưng chúng ta cũng cần phải nhạy cảm với những sở thích và nhu cầu của những
người khác đồng thời nhạy cảm với những hoàn cảnh văn hóa và xã hội mà chúng ta
là một thành viên ở trong đó.
Điều này có nghĩa
là, thỉnh thoảng chúng ta không thể hiện được con người thật của chúng ta. Tất
cả chúng ta ai cũng mang rất nhiều mặt nạ và phải đóng nhiều vai khác nhau,
nhưng trong nội tâm mỗi người chúng ta luôn có một con người thật, con người mà
bạn cảm thấy đó mới chính là mình. Và con người đó thường bị dìm chết bởi những
tranh đấu trong cuộc sống hằng ngày.
Nghe giống như
ngành tâm lý học lập dị? Có lẽ vậy. Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học cho thấy
rằng chúng ta có thể nên quan tâm đến lối suy nghĩ này, bởi vì khi hiểu được con
người thật của chính mình có thể có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe tâm lý
và hạnh phúc cá nhân. Đúng vậy, chúng ta vừa phải thực hiện những trách nhiệm
trong xã hội vừa phải tạo ra mối quan hệ hài hòa với những người khác. Và chúng
ta còn phải làm những gì cần làm để trả cho phí sinh hoạt hằng ngày và lo cho
gia đình. Nhưng chúng ta cũng cần phải đảm bảo rằng có thể dành ra một chút
không gian cho con người thật của chính mình.
Ví dụ, các nghiên
cứu chỉ ra rằng khi người ta cảm thấy bắt đầu có những hành vi mà họ coi trọng
và thưởng thức chúng, thì họ có thể trải nghiệm một cuộc sống hạnh phúc hơn. Và
khi người ta cảm thấy hành vi của mình do các yếu tố bên ngoài (ví dụ như tiền
bạc, áp lực xã hội) tác động, thì cuộc sống của họ thường gặp phải những điều
không hay. Người ta cũng thường có nhiều khả năng thực hiện thành công những
mục tiêu phản ánh con người thật của mình. Nói một cách ngắn gọn, điều quan
trọng là phải tìm kiếm những mục tiêu phản ánh con người thật của bạn bên cạnh
những mục tiêu mà bạn theo đuổi cho những lý do thực tế hơn, chẳng hạn như trả
những phí sinh hoạt hằng ngày.
Con người thật
(true self) cũng có những gợi ý về mức độ cảm nhận ý nghĩa đời sống của họ. Ví
dụ, các nghiên cứu cho thấy rằng, có những người báo cáo họ hiểu được bản thân
mình và hành vi của họ thường thể hiện con người thật, thì những người này sẽ
cảm thấy có nhiều hy vọng về tương lai hơn so với những người không cảm thấy
rằng họ hiểu hoặc cư xử đúng với con người thật của mình. Tương tự, những người
cảm thấy họ đang sống thật (ví dụ, phù hợp với cách họ cảm nhận con người thật
của họ) sẽ cảm nhận cuộc sống có ý nghĩa hơn so với những người không cảm thấy
họ đang sống thật.
Vậy làm thế nào để
bạn tìm thấy con người thật của mình và sống thật với chính
mình?
Các chuyên gia nói
rằng bạn cần phải xác định được những mục tiêu theo đuổi mà bạn coi trọng hoặc
thưởng thức. Những mục tiêu này phản ánh con người thật của bạn. Các mục tiêu
bạn theo đuổi vì những lý do như tiền bạc, làm hài lòng người khác, tránh phạm
lỗi lầm, hoặc để đạt được một vị trí nào đó trong xã hội sẽ có ít khả năng phản
ánh con người thật của bạn. Đa số chúng ta ai cũng có những loại mục tiêu nêu
trên và một số mục tiêu phản ánh nhiều động cơ khác nhau. Tuy nhiên, điều quan
trọng là bạn phải xác định được một số mục tiêu phản ánh được con người thật của
mình.
Ngoài ra, các
chuyên gia cũng nói rằng tìm kiếm con người thật của bạn đòi hỏi khả năng tự xét
mình và mong muốn trở nên thành thật với chính mình. Tính cách gì nói lên con
người bạn? Những điểm mạnh và những điểm yếu của bạn là gì? Tìm kiếm con người
thật của bạn không chỉ đơn thuần là một bài tập tự khẳng định bản thân. Thay
vào đó, nó bao gồm một mong muốn xác định và chấp nhận những hạn chế cũng như
những ham muốn của bạn. Điều này cũng có nghĩa là sẵn sàng chấp nhận sự phản
hồi góp ý từ những người khác một cách cởi mở mà không tránh né. Ý niệm này là
sự thành thật với chính mình (self-honesty).
Vì ngày càng có
nhiều nghiên cứu quan tâm đến việc tìm hiểu nội tâm con người, cho nên chúng ta
càng học hỏi được nhiều điều về những gì làm cho con người cảm thấy cuộc sống
của họ có ý nghĩa và trở nên trọn vẹn hơn. Sống thật với chính mình có thể
chứng minh là một thành phần quan trọng của sức khỏe tâm
lý.
8 CÁCH ĐỂ NHỚ MỌI THỨ
Tôi
đã từng nghĩ ra một phép ẩn dụ mà tôi nghĩ là hoàn toàn bắt kịp với một khối
lượng lớn kiến thức mà tôi và người bạn cùng lớp đã hy vọng ghi nhớ trong 2 năm
đầu tiên tại trường y: giống như được yêu cầu đi vào cửa hàng bách hóa và nhớ
tên của từng sản phẩm trong cửa hàng; số thứ tự và vị trí của chúng; và mỗi
thành phần trong mỗi sản phẩm, theo thứ tự chúng xuất hiện trên nhãn – sau đó
làm điều tương tự ở mỗi cửa hàng bách hóa trong thành
phố.
Bây
giờ khi tôi nhìn lại, tôi không thể tưởng tượng được làm thế nào mỗi người trong
chúng tôi đã có thể làm được điều đó. Tuy nhiên chúng tôi đã làm được. Khả năng
lưu giữ và nhớ lại thông tin của trí óc thực sự kỳ diệu. Và chúng tôi đã được
học rất nhiều về cách ghi nhớ cũng như cách học tập từ khi chúng tôi vào học
trường y. Mặc dù phần lớn các phương pháp sau đây là những kỹ thuật tôi đã sử
dụng để có thể trụ vững trong hai năm đầu tiên ở trường y, nhưng phần lớn ngành
khoa học chứng minh các phương pháp này có hiệu quả xem ra vẫn còn mới
mẻ.
8 Chiến Lược Giúp
Ghi Nhớ
Trở
nên hứng thú với những gì bạn đang học. Tất cả chúng ta sẽ nhớ rõ hơn đối với những gì chúng
ta quan tâm. Ví dụ như, một vài người gặp khó khăn khi nhớ tất cả tên của những
người mà họ cảm thấy có sức thu hút. Nếu bạn không có sự quan tâm sẵn có với
những gì bạn đang học hay cố gắng để nhớ, thì bạn phải tìm một cách để làm được
như thế. Tôi phải thừa nhận rằng tôi nhớ không giỏi khi còn học ở trường y – chu
trình Krebs (tôi đưa ra mối liên hệ chỉ vì muốn cho thấy nó đáng chán thế nào)
không làm cho tôi hào hứng hay gợi cho tôi bất kỳ điều gì mà tôi cảm thấy có
chút hứng thú.
Hãy
tìm một cách để gia tăng trí nhớ bằng hình ảnh. Bạn sẽ ngạc nhiên bởi khối
lượng thông tin mà phương pháp này giúp bạn ghi nhớ. Ví dụ, hãy tưởng tượng khi
bạn ở tại một bữa tiệc và được giới thiệu qua loa với 5 người theo thứ tự. Làm
thế nào bạn có thể nhanh chóng nhớ tên của họ? Hãy chọn ra một đặc điểm nổi bật
của mỗi người và liên đới tới hình ảnh tượng trưng cho tên của họ, thường là
thông qua một loại hoạt động nào đó. Ví dụ, bạn có thể nhớ đến Mike là người có
đôi tai lớn bằng cách tạo ra hình ảnh của cái micrô (một cái “mike”) làm sạch
đôi tai lớn chứa đầy ráy tai (gớm quá, xin lỗi – nhưng vì để giúp ghi nhớ một
cách hiệu quả). Nó đòi hỏi nỗ lực rất lớn để làm điều này, và nếu bạn luyện tập
thì bạn sẽ rất ngạc nhiên về tốc độ mà bạn có thể nghĩ ra những phương thức sáng
tạo để tạo ra các hình ảnh này. Đây một ví dụ nữa: Bạn có hay quên nơi để chìa
khóa, mắt kính, hay ví tiền không? Lần tới khi bạn để vật gì ở nơi nào, hãy dừng
lại vài giây để chú ý nơi bạn đặt vật đó, và sau đó bắt não ghi nhớ vị trí đó.
Nếu bạn ghi nhớ đầy đủ chi tiết, thì bạn sẽ không quên nơi bạn để vật đó. Hãy
nhớ: Ký ức chủ yếu là thông qua hình ảnh.
Hãy
tạo ra một trục ký ức trong đầu. Nếu bạn đang cố gắng ghi nhớ một số lượng lớn các dữ
kiện, thì hãy tìm một cách để liên hệ chúng bằng hình ảnh với một hệ trục thần
kinh trong não của bạn. Đầu tiên, hãy xây dựng những nhánh lớn, sau đó là những
cái lá. Các nhánh và lá nên mang theo các nhãn có ý nghĩa mang tính cá nhân đối
với bạn theo một cách nào đó, và sự sắp xếp các dữ kiện (“những chiếc lá”) phải
có tính hợp lý. Phương pháp này được biết đến rộng rãi từ những năm 1950 rằng
chúng ta nhớ “từng mảng” thông tin tốt hơn khi chúng ta phân nhóm các thông tin
này. Ví dụ, bạn dễ dàng nhớ số 467890 bằng cách chia ra "467" và "890" thay vì
nhớ một lúc 6 chữ số 467890.
Liên
hệ những gì bạn đang cố gắng học với những gì bạn đã biết rồi. Xem ra chúng ta càng có sự
kết nối thần kinh với một mảnh thông tin, thì chúng ta càng thành công trong
việc ghi nhớ nó. Điều này lý giải tại sao sử dụng thuật
nhớ (mnemonics) thực sự giúp tăng cường khả năng nhớ
lại.
Ghi
ra những gì cần nhớ và lặp đi lặp lại. Bên cạnh những phương pháp khác, đây là cách tôi nhớ
tên các loài vi khuẩn, những bệnh nhiễm trùng do chúng gây ra, và các loại thuốc
kháng sinh để điều trị. Việc ghi ra những dữ liệu trong các danh sách giúp tăng
cường khả năng nhớ trong trường hợp bạn muốn nhớ các danh sách đó một cách chủ
động thay vì thụ động. Nói cách khác, đừng chỉ sao chép danh sách các dữ liệu mà
bạn đang cố gắng nhớ nhưng hãy chủ động gợi lại mỗi dữ liệu bạn muốn học và viết
nó xuống nhiều lần. Khi làm điều này, thực sự bạn đang tự dạy mình cách học – và
như mọi thầy cô giáo đều biết, cách tốt nhất để bảo đảm bạn biết điều gì đó là
phải dạy nó. Phương pháp này có thêm lợi ích là lập tức cho thấy một cách chính
xác các dữ liệu nào chưa được ghi nhớ vào bộ nhớ dài hạn của bạn do đó bạn có
thể tập trung chú ý hơn vào việc học hỏi chúng thay vì mất thời gian củng cố
những vấn đề mà bạn đã biết rồi.
Khi
bạn đọc để ghi nhớ, hãy tóm lược mỗi đoạn văn ở mép sách. Điều này đòi hỏi bạn phải
nghĩ về những gì bạn đang đọc, rút ra ý chính, và tự dạy cho mình một lần nữa.
Thậm chí sử dụng các khái niệm bạn đang học và lý luận về chính vấn đề đó; áp
dụng chúng vào những tình huống mang tính tiểu thuyết được tưởng tượng ra, nhờ
đó tạo ra những kết nối thần kinh tốt hơn để củng cố trí
nhớ.
Hãy
tập trung học vào buổi chiều. Mặc dù bạn có thể xem bản thân là “người thức dậy
sớm” hay “người thức khuya” thì ít ra một nghiên cứu cho biết khả năng ghi nhớ
của bạn không bị ảnh hưởng nhiều bởi thời điểm trong ngày mà bạn cảm thấy tỉnh
táo nhất nhưng bởi thời điểm trong ngày mà bạn thực sự học bài – buổi chiều xem
ra là thời điểm tốt nhất.
Hãy
ngủ đủ để củng cố và duy trì trí nhớ. Không chỉ vào đêm sau khi bạn học bài mà còn vào hôm
trước khi bạn học bài. Hãy học từ trước thay vì nhồi nhét kiến thức cả đêm cho
kỳ thi (bài kiểm tra).
Tại sao bộ nhớ bị
trục trặc
Mất
ký ức
(memory loss) là một trong những than phiền phổ biến nhất tôi nghe
được trong thời gian làm việc với bệnh nhân. Thật không may, đó là một phần bình
thường của quá trình lão hóa, nhiều người bắt đầu thấy rằng không thể nhớ tên
tuổi, nơi chốn, và nhiều thứ một cách dễ dàng như trước đây và lo lắng rằng họ
đang phải đối diện với giai đoạn đầu của chứng mất trí (dementia).
“Chứng quên
lành tính –
benign forgetfulness” là tên mà chúng ta đặt cho
một tiến trình xảy ra với quá trình lão hóa bình thường, trong đó trí nhớ còn
nguyên vẹn nhưng khả năng gợi lại ký ức của chúng ta tạm thời bị suy giảm. Thông
thường chúng ta cố gắng mô tả tên hoặc sự vật mà chúng ta không thể gợi lại và
khi có ai đó nói ra tên đó thì chúng ta lập tức nhớ lại chữ chúng ta muốn nói
ra. Miễn sao đây là quá trình lão hóa bình thường và không can thiệp nghiêm
trọng vào chức năng hoạt động bình thường, thì không có nguy cơ gia tăng phát
triển chứng mất trí.
Tuy nhiên, có một sự
lắt léo trong việc đánh giá thế nào là “phù hợp với độ tuổi” và thế nào là không
“phù hợp với độ tuổi”. Thử nghiệm chính thức đôi khi cần thiết trong những
trường hợp không rõ ràng. Với mục đích tái khẳng định, trong một nghiên cứu, các
bệnh nhân trên 50 tuổi đầu tiên xuất hiện với vấn đề được xem là chứng quên lành
tính chỉ có 9% nguy cơ tiến triển thành chứng mất trí. Tuy nhiên, những trường
hợp suy giảm nhận thức (cognitive
impairment) thay
vì mất ký ức được xem có liên quan đến nguy cơ cao phát triển chứng mất trí.
Một lý do khác người
ta thường gặp khó khăn khi ghi nhớ mọi thứ là bởi vì bộ nhớ là một chức năng tập
trung. Có nghĩa là khi bạn làm nhiều việc cùng một lúc (multi-task) bạn có xu hướng dễ bị quên hơn. Có bao giờ bạn bước
vào một căn phòng rồi quên đi lý do vì sao bạn vào đó? Có nhiều khả năng bạn sẽ
nhớ nếu bạn không cùng lúc lên kế hoạch ăn tối cho buổi tối hôm đó và cố gắng
nhớ số điện thoại của người vừa để lại tin nhắn cho
bạn.
Lý do này cũng giải
thích nguyên nhân tại sao những người bị trầm cảm hoặc lo âu gặp khó khăn trong
việc ghi nhớ mọi thứ: Cả hai tình trạng bệnh này ảnh hưởng rất lớn đến khả năng
tập trung. Khả năng nhớ cũng được quyết định bởi trạng thái cảm xúc đi kèm với
sự kiện ban đầu. Cảm xúc, tiêu cực hay tích cực, có xu hướng trộn lẫn với các sự
kiện trong bộ nhớ của chúng ta như những đường tạc trong đá - một con dao hai
lưỡi cho những người bị rối loạn căng thẳng hậu chấn thương
(PTSD).
Giảm Bớt Tình Trạng
Thoái Hóa
Đây là 3 phương pháp
đã được chứng minh trong các nghiên cứu có khả năng giúp giảm bớt nguy cơ thoái
hóa thần kinh khi bạn có tuổi:
- Tập
thể dục cho cơ thể bạn. Bằng chứng cho thấy phương pháp này không chỉ làm
chậm hiện tượng thoái hóa trí nhớ bình thường liên quan đến tuổi tác mà còn làm
giảm nguy cơ phát triển chứng mất trí. Thậm chí không cần phải tập thể dục quá
sức – chỉ 150 phút đi bộ mỗi tuần đã được chứng minh có thể mang lại lợi ích.
Việc tập thể dục với cường độ cao có giảm được nhiều nguy cơ hơn hay không vẫn
còn là một câu hỏi chưa có lời giải đáp.
- Tập
thể dục cho trí óc bạn. Bằng chứng cũng cho thấy rằng làm những việc vận dụng
trí óc có thể trì hoãn hay ngăn chặn tình trạng mất trí nhớ. Nghiên cứu này chỉ
mới ở giai đoạn đầu, do đó sau đây là cẩm nang hữu ích để tìm ra những hoạt động
nào sẽ mang lại hiệu quả: nếu một hoat động đòi hỏi bạn phải nghỉ ngơi, thì nó
có thể thích hợp. Ví dụ, chúng ta có thể xem tivi hàng giờ cho đến khi kết thúc
mà không cảm thấy mệt mỏi tinh thần, nhưng việc giải các bài toán, học đan lát,
hoặc thậm chí việc đọc sách tất cả đều đòi hỏi nỗ lực làm cho đầu óc chúng ta
mệt mỏi.
- Sử
dụng thuốc
ibuprofen.
Mặc dù có một
nghiên cứu cho thấy rằng sử dụng một liều ibuprofen mỗi ngày giúp giảm nguy cơ
phát triển chứng mất trí, nhưng khả năng hạ giảm nguy cơ này xem ra quá khiêm
tốn để bào chữa cho nguy cơ gia tăng bị chảy máu dạ dày khi sử dụng ibuprofen
mỗi ngày, do đó tôi không khuyến khích tiến hành phương pháp này. Tuy nhiên, nếu
bạn đã và đang sử dụng ibuprofen cho một tình trạng bệnh lý nào đó, như viêm
thấp khớp, thì đây có thể là một lợi ích bổ sung.
Nếu trí óc thực sự
giống như cơ bắp – và đang có nhiều nghiên cứu chứng thực mô hình này – thì trí
nhớ có thể rất giống như độ rắn chắc của cơ bắp: trí óc càng được sử dụng nhiều,
thì trí nhớ càng trở nên vững vàng. Khi tôi lăn lộn trong những năm tháng học ở
trường y để đạt đến giai đoạn đầu của tuổi trung niên, tôi thấy rằng chính bản
thân mình gặp phải chứng quên lành tính nhiều hơn sự mong muốn của tôi. Kết quả
là, chính bản thân tôi cảm thấy an ủi với câu ngạn ngữ “sử dụng nó hay mất nó”
dường như không chỉ áp dụng với cơ thể mà còn áp dụng với trí
óc.
21
BÍ QUYẾT ĐƠN GIẢN GIÚP THAY ĐỔI MÃI MÃI CHỨNG LO ÂU CỦA
BẠN
Bạn có thể đã đọc
tất cả những lời khuyên chống lại sự lo âu trên thế giới, nhưng không có lời
khuyên nào là hiệu quả trừ phi bạn thực hiện nó. Để cảm thấy được thư giãn hơn,
để ngủ ngon vào ban đêm, và tập trung năng lượng những việc cần thiết, bạn đừng
phí thời gian vào những việc không quan trọng.
Vào cuối bài viết
này, cuộc sống của bạn có thể sẽ trở nên hữu ích hơn rất nhiều và được khai sáng
thêm. Bổn phận của bạn là dành ra 15 - 60 phút mỗi ngày thực hiện một vài trong
số 21 phương pháp giảm lo âu dưới đây.
Bạn càng cố gắng
luyện tập, thì bạn sẽ càng cảm thấy nhẹ nhàng và thanh thản
hơn.
Có thể bạn đã quen
thuộc với một số các chiến lược chống lo lắng này. Nhưng nếu bạn gặp phải những
ý nghĩ điên cuồng, tình trạng thắt chặt ở ngực, khó thở, thì bạn vẫn chưa thực
hiện tất cả những phương pháp này.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #1: Tập Hít Thở Sâu
Nếu bạn không tập
trung vào cách giữ cho cơ thể lắng dịu bằng phương pháp hít thở chậm ở bụng, thì
bạn đã bỏ lỡ cơ hội. Thở bằng bụng là miễn phí, không lệ thuộc, và dễ dàng tiến
hành.
1. Ngồi nhắm mắt và
chuyển sự tập trung của bạn vào hơi thở của bạn. Hít thở một cách tự nhiên,
thường bằng mũi, không cần phải cố gắng điều khiển hơi thở của
bạn.
2. Hãy chú ý đến sự
cảm nhận hơi thở khi nó ra vào mũi. Đặt một bàn tay trên bụng, và bàn tay kia
trên ngực của bạn. Hít một hơi thật sâu và đếm đến bốn. Rồi nín thở và đếm đến
ba. Thở ra và đếm đến bốn. Bàn tay đặt trên bụng sẽ di chuyển vào trong khi bạn
thở vô, và di chuyển ra phía trước khi bạn thở ra.
3. Tập trung vào
hơi thở của bạn và quên đi tất cả mọi thứ khác. Tâm trí của bạn sẽ rất bận rộn,
và thậm chí bạn có thể cảm thấy rằng thiền sẽ làm cho tâm trí của bạn bận rộn,
nhưng thực tế là sẽ bạn trở nên chú ý hơn về sự bận rộn tâm trí như thế
nào.
4. Chống lại sự cám
dỗ bị lôi cuốn vào những suy nghĩ khác nhau khi chúng xuất hiện, và tập trung
vào sự nhận cảm của hơi thở. Nếu bạn phát hiện ra rằng đầu óc của bạn đang lang
thang và bị lôi cuốn theo những dòng suy nghĩ, thì ngay lập tức quay trở lại với
nhịp thở.
5. Lặp lại động tác
này nhiều lần khi cần thiết cho đến khi tâm trí của bạn tập trung vào hơi thở.
Đừng trì hoãn việc bắt đầu tập thở bằng bụng. Bạn càng sớm tập luyện thói quen
này hàng ngày, thì bạn sẽ càng nhanh chóng cảm thấy thư
thái.
Khi thực hành tập
thở bằng bụng, bạn sẽ bắt đầu một ngày với trạng thái sống với hiện tại và thông
suốt. Ngoài ra, bạn sẽ không lãng phí thời gian lo lắng về tương lai, hoặc liên
tưởng về quá khứ.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #2: Thiền Thay Vì Thuốc
Sự
bình tĩnh là công việc của nội tâm. Hãy ban tặng cho bản thân món quà của sự
thanh thản, và bắt đầu một ngày bằng 10 phút tịnh tâm và luyện tinh thần. Và
những hoạt động hàng ngày sẽ đáp đền. Hãy tỏ ra điềm tĩnh, cân nhắc và cởi mở,
thì những sinh hoạt hằng ngày của bạn sẽ trở nên hài
hòa.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #3: Thực Hành Tự Chủ
Đi mát xa, làm móng
tay/móng chân, hoặc cắt tóc. Không gì có thể bóng bảy và được bảo trì tốt như
nét rực rỡ, khỏe mạnh và gợi cảm.
Nếu vấn đề tài
chính của bạn có phần eo hẹp, hãy tìm một nơi làm đẹp hạ giá hoặc trường dạy
nghề cung cấp các dịch vụ chất lượng cho những người có sự hạn chế về tài chính.
Vì thế họ sẽ không phục vụ trà bạc hà trên khay bạc – hãy nhắm mắt và tưởng
tượng đến dịch vụ 5 sao trong khi bạn đang tận hưởng những gì xứng đáng với
bạn.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #4: Từ Bỏ Nước Ngọt
Một ly cà phê buổi
sáng có thể giúp khởi động, sưởi ấm và tạo sự dễ chịu cho bạn, nhưng những thức
uống có lượng nước đường bắp fructose cao và 177 thành phần khác sẽ có tác dụng
không tốt.
Nếu bạn có thói
quen uống nước ngọt vào lúc 3 giờ chiều, thì bạn nên thay đổi bằng một ly trà
xanh có tác dụng giúp thư giãn. Không chỉ có chất caffeine giúp kích thích hệ
thần kinh trung ương, nước ngọt sẽ tiêu hủy các loại vitamin và khoáng chất từ
chế độ ăn uống và gây tổn thương đến nụ cười trên gương mặt của bạn. Răng sẽ dễ
bị sâu khi lượng axit của nước bọt xuống dưới một mức nào
đó.
Nếu bạn uống nước
ngọt suốt ngày, thì những lớp ngoài bao bọc răng bắt đầu mất đi các khoáng chất
và các chỗ sâu răng sẽ hình thành. Nhiều chương trình bảo hiểm nha khoa không
trả tiền cho việc rút gân máu (root canals) và bạn sẽ nhận được hóa đơn thanh
toán khá lớn.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #5: Cắt Giảm Chi Tiêu Không Cần Thiết
Áp lực về tài chính là một lý
do phổ biến khiến cho nhiều người tìm đến trị liệu tâm lý. Nợ nần sẽ làm cho bạn mất ngủ
và góp phần tạo ra cảm giác cho rằng bản thân không còn giá trị và mất hết hy
vọng.
Kiểm soát vấn đề
tài chính của bạn và ngưng tiêu xài cho những thứ không cần
thiết.
Kiểm tra chi phí
hàng ngày của một hoặc 2 tuần và quyết định những thứ có thể cắt giảm. Chú ý đến
những món hàng mà bạn tích trữ một cách vô ý.
Những thứ có thể
cắt giảm :
- Chuyển cáp truyền hình sang
sử dụng dịch vụ Netflix
- Liên hệ với nhà cung cấp
dịch vụ bảo hiểm xe hơi, công ty thiết bị di động, hoặc công ty thẻ tín dụng của
bạn và hỏi xem họ có thể giảm bớt tiền hóa đơn thanh toán cho bạn
không.
- Hủy dịch vụ cung cấp báo
trong tuần, thay vào đó, hãy chọn dịch vụ cung cấp báo vào ngày Chủ Nhật, hay
dịch vụ trực tuyến.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #6: Loại Bỏ Tình Trạng Hỗn Độn
Bạn có bao giờ tự
hỏi phải mất bao nhiêu thời gian khi bạn không thể tìm ra chìa khóa xe hơi, hay
gói mực màu của máy in Epson 400?
Có nhiều khả năng
là bạn có quá nhiều thứ chất đầy không gian sống của
mình.
Hãy thử cách sắp
xếp nhanh chóng sau đây:
1. Chọn một ngăn kéo,
tủ hoặc tủ quần áo
2. Phân loại những thứ bạn
không sử dụng
3. Phân ra ba nhóm a) Những thứ
để vứt bỏ, b) Những thứ dành quyên tặng, và c) Những thứ để
bán.
Hãy tổ chức bán
yard sale và sử dụng số tiền này để…
Cách
Xóa Tan Lo Âu #7: Lên Kế Hoạch Đi Chơi
Khi bạn dành thời
gian để sống với thiên nhiên, thì bạn đã tạo cho trí óc và cơ thể một sự nghỉ
ngơi rất cần thiết từ sự hối hả và nhộn nhịp mà chúng làm cho bạn phải tìm kiếm
trên Google câu hỏi như “Cách loại bỏ sự lo lắng” vào lúc bắt
đầu.
Có nhiều khả năng
là không cần biết bạn đang sống ở đâu, nhưng luôn có một nơi yên tĩnh, thú vị và
quyến rũ để thư giãn trong vòng một vài giờ đồng hồ.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #8: Đi Ngủ Sớm
Điều này nghe như
không thể nếu bạn quen thức khuya để cố gắng bắt kịp với những việc cần làm.
Nhưng đây là việc CẦN PHẢI LÀM.
Tình trạng mất ngủ
là thủ phạm gây lo âu rất lớn. Nhắm mắt không đủ có thể làm tăng những phản ứng
phòng ngự của não, gia tăng các mức độ lo lắng toàn diện, theo nghiên cứu cho
biết.
“Tất cả chúng ta
đều có cảm giác lo âu phòng ngự(anticipatory anxiety: xuất hiện khi đối diện với những gì
làm cho chúng ta sợ hãi trong quá khứ)”, theo giải thích của tiến sĩ Fugen
Neziroglu. “Có được những mức độ lo lắng vừa phải để muốn làm tốt công việc là
khá quan trọng. Nhưng điều đó có thể nguy hiểm khi nó bắt đầu can thiệp vào cuộc
sống của bạn. “Không thể có được đời sống tình cảm lành mạnh nếu không có được
giấc ngủ đầy đủ”.
Đừng thức đêm với
hy vọng sẽ được ngủ bù vào cuối tuần. Những giây phút bỏ ngủ sẽ không thể lấy
lại được.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #9: Thức Dậy Sớm Trước 15 Phút
Giống như đa số
những người hay lo lắng, bạn có thể đi quanh nhà một cách vội vã và hò hét mọi
người khi bạn thức giấc vào buổi sáng, “Nhanh lên! Chúng ta sắp bị trễ
rồi!”
Hãy chậm lại, và
chuẩn bị trước một ngày thư giãn cho bạn. Nếu bạn bắt đầu thấy lo lắng về những
việc cần phải làm, hãy hít thở sâu và suy nghĩ, sẽ có đủ thời gian cho việc
đó.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #10: Sử Dụng Dầu Lavender
Dầu
lavender (lavender oil) có nhiều đặc tính chữa lành và có thể sử dụng
như một phương pháp tự nhiên giúp giảm lo âu và những tình trạng căng thẳng
khác. Có nhiều cách để kết hợp dầu lavender với những công cụ giảm căng thẳng
cho bạn.
1.Cho vừa đủ dầu
lavender (oải hương) vào nước tắm của bạn để có được cảm giác thư giãn. Sử dụng
nước với lá oải hương để làm dịu các khớp và cơ bắp bị
đau.
2. Bạn sẽ đi vào
giấc ngủ nhanh hơn khi thêm vài giọt dầu vào khăn giấy và đặt dưới gối của
bạn.
3. Sử dụng dầu
lavender trong đèn dầu (oil
diffuser) để trị chứng mất ngủ. Hương gỗ ngọt ngào của dầu hoa oải hương
sẽ giúp bạn đi vào giấc ngủ và ngủ say.
4. Trong trường hợp
bị nhức đầu, thấm một ít dầu hoa oải hương vào một miếng bông gòn hoặc đầu ngón
tay của bạn và xoa từ từ vào thái dương. Mùi hương sẽ giúp bạn thư giãn vì tinh
dầu giúp giảm nhẹ cơn đau đầu của bạn.
5. Lavender được sử
dụng trong trị liệu xoa bóp bằng hương liệu để giúp giãn cơ. Hãy xoa bóp dầu vào
da và giảm căng cơ bắp ở vùng lưng cũng như giảm co thắt
cơ.
6. Lavender có thể
được sử dụng như một chất long đờm. Nó phân hủy chất nhầy do tình trạng sung
huyết ở mũi và ngực đi kèm với cơn cảm lạnh.
7. Hít dầu lavender
giúp khống chế cơn đau, đặc biệt sau một buổi tập luyện thể dục, một buổi trị
liệu, hoặc phẫu thuật.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #11: Giảm Caffeine, Đường và Thực Phẩm Chế Biến Sẵn Trong Chế Độ
Ăn Uống
Chất caffeine có
thể gây ra tình trạng tim đập nhanh nếu bạn tiêu thụ quá nhiều. Caffeine cũng có
thể gây ra các cơn hoảng loạn hoặc lo lắng, đặc biệt nếu bạn bị rối loạn lo âu.
Tình trạng hạ đường huyết, hoặc đường trong máu xuống thấp cũng có thể gây ra
các trường hợp tim đập nhanh (palpitation).
Đường có tác dụng
như một chất kích thích tuyến thượng thận và có thể gây ra các cơn hoảng loạn
hoặc lo âu. Các loại thực phẩm gây khó chịu khác bao gồm những thực phẩm có
chứa sản phẩm bột tinh chế, và thậm chí cả lúa mì vì loại này gây
viêm.
Bên cạnh caffein và
đường, dị ứng thực phẩm là một yếu tố tác động lớn lên hệ thần kinh trung ương
hoạt động quá tích cực. Thực hiện bước này cùng với cách xóa tan lo âu
#12.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #12: Uống Nước Trái Cây (Hoa Quả)
Ăn kiêng ảnh hưởng
đến trạng thái lo âu. Một ly nước trái cây (hoa quả) vào buổi sáng có thể giúp
cho bạn được thư giãn.
Để có được một
phương pháp khác biệt và tạo sự ngon miệng cho việc bổ sung rau xanh hàng ngày,
bạn hãy thử công thức sau đây: kết hợp một quả chuối hoặc táo xanh, một ít cải
xoăn, vài lát gừng, một quả chanh, vài lát dưa leo, một vài viên đá, một ly nước
cho vào máy xay sinh tố. Để bổ sung chất đạm, hãy thêm một quả trứng, yogurt,
các loại quả hạch, hoặc bột protein.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #13: Hiểu Rằng Cảm Giác Không Phải Là Những Sự
Kiện
Một trong những
công việc khó khăn nhất của các nhà trị liệu tâm lý là thuyết phục các khách
hàng của họ bị chứng lo âu rằng cảm giác bị mất giá trị, tội lỗi hoặc xấu hổ là
hoàn toàn không chính xác. Những suy nghĩ tiêu cực tạo ra những cảm giác tiêu
cực. Điều này có phần tinh tế vì nhiều suy nghĩ tiêu cực của chúng ta là tự
động, sâu trong nội tâm, và có nguồn gốc trong tiềm
thức.
Thực hành phương
pháp này kết hợp với cách #14
Cách
Xóa Tan Lo Âu #14: Thách Thức Những Niềm Tin Tiêu Cực Cố
Hữu
Hãy nhớ rằng suy
nghĩ đi trước cảm giác. Suy nghĩ tiêu cực dẫn tới những cảm xúc tiêu cực, do đó
dẫn tới những hành vi tiêu cực. Ví dụ:
- Jocelyn tỉnh dậy và lập tức
suy nghĩ, tôi sẽ làm hỏng buổi thuyết trình bằng PowerPoint hôm nay. Tôi chỉ
muốn nằm trên giường cả ngày.
- Cô cảm thấy không có động
lực, lo lắng và uể oải.
- Cô la hét những đứa con khi
chúng thay quần áo chậm chạp.
Làm cách nào để
thách thức với trạng thái tiêu cực của bạn:
1. Thường xuyên ghi
lại suy nghĩ của bạn. Chú ý đến khi nào bạn có cảm giác bị áp
lực.
2. Viết xuống cảm
giác đi kèm với những ý nghĩ. Nghĩ đến những phản ứng như: thất vọng, giận dữ,
không có giá trị, sự thất bại, v.v…
3. Thách thức hiện
thực. Điều này thật không dễ dàng bởi vì chúng ta có khuynh hướng thiếu khách
quan về sự thật. Có bằng chứng bạn không xứng đáng để được thăng chức không? Bạn
có bị cảnh cáo vì khả năng công tác không đạt tiêu
chuẩn?
Nếu bạn thực tâm
muốn ghi lại những suy nghĩ và cảm giác hàng ngày của bạn, cùng với thử nghiệm
thực tế, thì bạn sẽ thấy rằng nhiều cảm xúc tiêu cực được tạo ra trong tâm trí
của bạn, và hoàn toàn không dựa trên thực tế.
Tin tốt là bạn đã
tạo ra các ý nghĩ tiêu cực, và vì thế bạn có thể không tạo ra
nó.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #15: Học Cách Biết Ơn
Cũng xấu như tình
huống của bạn, luôn luôn có ai đó ở vào tình trạng khó khăn tồi tệ hơn.
Hãy đọc một chương
của cuốn sách Sự Tìm Kiếm Ý Nghĩa của Một Người (Man’s Search
for Meaning) của Viktor Frankl, hoặc đọc tiêu đề của tờ báo hàng ngày. Hãy
biết ơn vì cuộc sống của bạn không phải là tiêu đề của một câu chuyện được đăng
trên báo.
Hãy chú ý đến những
điều tích cực trong cuộc sống của bạn. Hãy nhớ rằng tất cả mọi thứ trong cuộc
sống chỉ là tạm thời – cái tốt, cái xấu, và sự xấu
xí.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #16: Có Trách Nhiệm
Nếu bạn là người
bạn gái thân nhất với Nellie Căng Thẳng hay Allen Lo Âu, hãy sử dụng năng lượng
của bạn một cách hữu ích. Hãy cố gắng thực hiện những phương pháp lành mạnh để
đối phó khi cảm thấy bị áp lực.
Cách để tỏ ra có
trách nhiệm:
- Chia sẻ thông tin này với
bạn bè
- Chọn một vài chiến lược tạo
sự đồng cảm giữa hai người.
- Lên kế hoạch điện thoại cho
nhau khi bạn bị mất phương hướng.
- Khen ngợi khi bạn có những
thay đổi tích cực.
- Tạo ra một nhóm trên
Facebook và thường xuyên đăng những lời khuyên giúp giảm áp lực và lo
âu.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #17: Tham Gia Một Buổi Họp Mặt Xã Hội (Cho Dù Bạn Không
Muốn)
Nếu bạn có khuynh
hướng e ngại khi tiếp xúc với người lạ (social anxiety), thì điều quan trọng là
nên dành ra thời gian cho các hoạt động giao tiếp xã hội. Sống nội tâm cũng tốt,
nhưng chúng ta đang sống trong một thế giới xoay quanh mối liên kết với những
người khác.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #18: Làm Hẹn Kiểm Tra Tổng Quát Để Loại Trừ Khả Năng Chứng Lo Âu
Của Bạn Là Do Một Tình Trạng Bệnh Lý Gây Ra.
Nếu chứng lo âu của
bạn gần đây tăng lên, hoặc trước đây bạn có thể thích ứng với cuộc sống, và bây
giờ thì không thể, bác sĩ của bạn có thể quyết định xem chứng lo âu của bạn có
phải do một chứng bệnh nào đó gây ra không. Hãy yêu cầu được xét nghiệm máu, và
thành thật về những triệu chứng của bạn.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #19: Lên Lịch Hẹn Với Một Chuyên Gia Trị
Liệu
Không ai đáng phải
bị cảm giác lo âu. Một chuyên gia tâm thần là thích hợp nhất nếu chứng lo âu của
bạn không thể chịu đựng được.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #20: Tập thể dục, Tập thể dục, Tập thể
dục
Tập thể dục là
phương thuốc tự nhiên giúp chống lo âu. Bên cạnh khả năng làm cho đầu óc được
thanh thản, gia tăng chất endorphin, và giúp bạn ngủ ngon vào ban đêm, các nhà
nghiên cứu đã tìm thấy rằng các cá nhân tập thể dục thường xuyên và đều đặn sẽ
giảm được 25 phần trăm khả năng phát triển một chứng rối loạn lo âu trong vòng 5
năm.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #21: Chấp Nhận Chứng Lo Âu Của
Bạn.
Cho dù bạn có thừa
hưởng gen di truyền lo lắng từ cha mẹ bạn, lối sống của bạn, hoặc cả hai, nhưng
hãy chấp nhận chứng lo âu của bạn thay vì kháng cự lại
nó.
Đó không phải là
vấn đề lăn qua rồi bỏ cuộc. Hãy hiểu rằng bạn phải nỗ lực mỗi ngày để mang lại
sự yên tĩnh trong môi trường sống của mình.
Hãy nhớ rằng luôn
có những chọn lựa trong cuộc sống, và những định mệnh xấu tồn tại hơn là nhạy
cảm với lo âu. Tóm lại, khi giờ phút quan trọng đến, sau một ngày bị áp lực,
những người hay lo lắng cũng đã hoàn tất mọi việc.
CÁCH ỨNG PHÓ VỚI NHỮNG NGƯỜI LỢI DỤNG
Trong bài trước nói
về những mối quan hệ tình bạn không trong sáng, tôi đã mô tả một cách ngắn gọn
lý thuyết “trao đổi xã hội” trong sự phát triển tình bạn: tình bạn và những mối
quan hệ khác liên quan đến những phiên bản riêng của họ về những hệ thống kinh
tế, trong đó chúng ta thực hiện các đầu tư trong các hệ thống này sử dụng “sự
nhạy bén trong mối quan hệ” tương tự như “sự nhạy bén về tài
chính”.
Điều này nghe có vẻ
lạnh lùng, nhưng sự thật là một số ít người trong chúng ta sẵn sàng đầu tư thời
gian và năng lượng vào các hoạt động hoặc các mối quan hệ mà không hứa hẹn sự
đáp trả. Trong lĩnh vực kinh doanh, chúng ta đã nghe nói về tỷ suất lợi nhuận
đầu tư (Return on Investment – ROI). Khi lợi nhuận được mong đợi vượt quá chi
phí dự án – về tiền mặt, quảng cáo, uy tín, ngoại giao, vốn vay nợ hay một loạt
các loại tiền tệ khác – thì có nhiều khả năng chúng ta sẽ thực hiện việc đầu tư
này.
Tình bạn cũng liên
quan đến sự phân tích tỷ suất lợi nhuận đầu tư, ngay cả khi chúng ta không ý
thức đến việc thao túng bất kỳ con số hay thước đo nào đối với những kỳ vọng
nhận được kết quả. Tình bạn thường được thiết lập trên cơ sở chia sẻ những lợi
ích, sự gần gũi, hoặc tương đồng giữa những người quen biết. Chúng ta từ từ trải
lòng ra với mối quan hệ đang dần lớn lên với người mà chúng ta cảm thấy có sự
lôi cuốn.
Cái Giá Khi Làm
Bạn Với Những Người Lợi Dụng
Các mối quan hệ
càng trở nên sâu đậm hơn khi chúng ta càng thổ lộ tâm tư một cách sâu sắc hơn.
Chúng ta đo lường mức độ thổ lộ dựa trên mức độ cảm nhận sự chia sẻ của người
quen chúng ta. Tuy nhiên, có “những người bạn” khuyến khích chúng ta “kể chi
tiết về đời tư”. Hoặc, đòi hỏi “những mô tả tường tận” về những cuộc tranh cãi
với người yêu, những lầm lỗi trong việc nuôi dạy con cái mà chúng ta có thể phạm
phải, hay chi tiết về những sự tiếp xúc với những người bạn khác. Hoặc, những
người bạn có những yêu cầu vượt quá giới hạn về mức độ trợ giúp về phương tiện
hoặc cảm xúc mà họ sẽ cung cấp cho chúng ta. Đối với nhiều người trong chúng ta,
cho đi là cách thỏa mãn để mang lại niềm vui, nhưng bị lợi dụng trong trường hợp
đó chỉ mang đến sự thất vọng hay oán hận trong lòng.
Những người lợi
dụng là chuyên gia trong việc thuyết phục chúng ta cho đi nhiều hơn những gì mà
chúng ta nhận lại từ họ. Có lẽ lúc đầu chúng ta sẽ cảm thấy hài lòng khi có được
một người bạn biết khuyến khích chúng ta mở lòng ra để chia sẻ những suy nghĩ,
hay tiết lộ những yếu điểm. Những người chịu lắng nghe khi chúng ta xuống dốc
thì thật là đáng quý; những ai lợi dụng những gì họ biết về chúng ta trong những
giây phút yếu đuối… thật không đáng quý chút nào.
Những người bạn lợi
dụng này hiểu được nhu cầu của họ và biết cách để đáp ứng nhu cầu với ít công
sức, nhưng người khác phải chịu thiệt thòi nặng nề. Những người lợi dụng chuyên
nghiệp biết nhiều cách để kêu gọi sự trợ giúp từ bạn khiến cho bạn cảm thấy bối
rối, hoang mang, hoặc giận dữ. Họ có thể đưa ra những tiên báo khủng khiếp về
những gì sắp xảy đến nếu bạn không cho họ đi nhờ xe, giúp họ một bữa ăn, hoặc
bất cứ những gì bạn có, hoặc họ có thể làm cho bạn cảm thấy bạn là người đặc
biệt bằng cách đùa giỡn với trái tim mềm yếu của bạn. Những kẻ lợi dụng thành
công là bậc thầy trong việc thấu hiểu nội tâm con người và có thể tạo nên một
động lực, trong đó việc đáp ứng nhu cầu của họ làm cho bạn cảm thấy hài lòng…
ngay cả khi bạn không còn tiền và phải ăn tối với tô mì ăn liền Ramen vì bạn vừa
mới cho người bạn lợi dụng chuyên nghiệp này những đồng tiền cuối cùng của
bạn.
Làm sao bạn biết
được khi nào có vấn đề?
Tất cả chúng ta
phải thừa nhận là có vấn đề trước khi chúng ta có thể bắt đầu tìm kiếm hướng
giải quyết. Dưới đây là một số dấu hiệu cho thấy bạn đang bị lợi
dụng:
- Khi bạn cảm thấy thiếu cân
bằng về mức độ “thổ lộ tâm tư” giữa bạn và một người bạn
khác.
- Khi bạn cảm thấy bạn luôn
“bị gọi” để giúp đỡ cho một người bạn, nhưng họ lại biến mất lúc bạn cần
đến.
- Khi bạn ý thức được rằng nhu
cầu của cô ta luôn được ưu tiên hơn nhu cầu của bạn
- Khi những người bạn khác bắt
đầu chú ý quan sát về tính công bằng trong mối quan hệ của bạn với người bạn
này.
Thật không may,
chấm dứt hay thoát khỏi một mối quan hệ mang tính lợi dụng – cho dù đó là tình
bạn hay tình yêu – thì có lẽ dễ dàng hơn là điều chỉnh lại nó. Những người lợi
dụng dành nhiều thời gian để tạo ra một thế giới trong đó nhu cầu của họ được
những người khác đáp ứng bằng cách tiếp tục điều khiển những người này. Cố gắng
để thay đổi hệ thống điều hành được thiết lập theo kiểu như vậy thực sự là điều
khó thực hiện.
Phá Vỡ Quỹ Đạo
Này: Nói “Không” và Chứng Minh Bằng Hành Động
Như những nhà tư
vấn thường nói với các khách hàng của họ, người duy nhất có thể thay đổi là
chính bạn. Cách tốt nhất để ứng phó với những người lợi dụng là trở nên bớt nhạy
cảm với họ. Chúng ta chỉ dễ dàng bị lợi dụng khi chúng ta chọn lựa như vậy –
những người lợi dụng khiến chúng ta cảm thấy hài lòng khi chúng ta đáp ứng được
những nhu cầu của họ, nhưng chúng ta có thể học cách để nhận ra rằng có nhiều
cách tốt hơn để xây dựng lòng tự trọng hơn là nhượng bộ những người lợi
dụng.
Hãy
nhớ:
- Thỉnh thoảng nói lời từ chối
nếu điều đó cần thiết cho hạnh phúc của bạn. Hãy tập nói câu, “Không, tôi không
có thời gian để giúp bạn điều đó”, ngay cả khi bạn đứng trước gương nếu câu nói
này giúp được bạn.
- Tạo ra những giới hạn mà bạn
có thể tuân theo. Hãy nghĩ đến những gì người bạn này có thể làm cho bạn nếu
được yêu cầu. Sử dụng câu trả lời như một cẩm nang hướng dẫn bạn trong mối quan
hệ với cô ta.
- Hãy xác định rằng tình bạn
bao gồm cả cho và nhận, và có một giới hạn mà thậm chí những người bạn tốt nhất
cũng không bao giờ đòi hỏi ở nhau.
Tình bạn hiếm khi
công bằng một cách hoàn hảo về những gì được cho và được nhận ở bất kỳ khoảnh
khắc nào. Tuy nhiên, theo thời gian, một mối quan hệ lành mạnh tạo cho các thành
viên có một cảm giác gắn bó và giúp đỡ lẫn nhau. Đã là bạn bè thì không để cho
bạn phải gánh hết mọi việc!
8 CÁCH NHÌN MỚI VỀ TRÍ THÔNG MINH
Khoa
học nghiên cứu khả năng học hỏi (science of learning) là một học thuyết tương đối
mới, được sinh ra từ sự kết hợp giữa các lĩnh vực: khoa học nhận thức, tâm lý
học, triết học, và khoa học thần kinh. Cũng như với các phạm trù mang phong thái
riêng và không thể tiên đoán, vẫn còn có rất nhiều loại hình nghệ thuật, đặc
biệt là ngành dạy học. Nhưng khoa học nghiên cứu khả năng học hỏi có thể mang
đến một vài cách nhìn mới gây kinh ngạc:
1.
Các tình huống có thể khiến chúng ta trở nên thông minh hơn.
Nhưng chúng cũng có
thể ức chế sự thông minh của chúng ta.
Hoàn cảnh có thể
đến từ bên trong hoặc đến từ bên ngoài. Chúng có thể ngắn ngủi và tạm thời, hoặc
liên tục và kéo dài. Chúng có thể biến đổi đa dạng như những tình huống nhờ đó
chúng ta học hỏi, những tình huống tỏ ra phổ biến trong lớp học hoặc nơi làm
việc, hay những tình huống do một nhóm đồng nghiệp (bạn cùng lớp) tạo ra. Chúng
có thể là những trạng thái thể chất mà những người học hỏi trải nghiệm thông qua
những áp lực phải chịu đựng, thời gian ngủ, thời gian tập thể dục, và những
trạng thái tinh thần mà những người học hỏi tự tạo ra thông qua mức độ chuyên
môn và tập trung, và động cơ mà họ có thể đạt được.
Trí thông minh phát
sinh từ hoàn cảnh, nói cách khác, là một loại trí thông minh duy nhất mà chúng
ta có được – bởi vì chúng ta luôn nảy ra những ý tưởng khi gặp phải một tình
huống nào đó.
Ở một khía cạnh thì
đây là điều hiển nhiên, nhưng ở khía cạnh khác thì đó lại là điều tương đối cực
đoan. Từ những giai đoạn ban đầu, nghiên cứu về trí thông minh nhấn mạnh vào
những đặc tính cố định vốn có của nó, được xác định chủ yếu bởi đặc điểm bẩm
sinh của một cá nhân. Đây là quan điểm của Lewis Terman, tác giả của
phương pháp kiểm tra trí thông minh hiện đại, ông đã sử dụng khái niệm về trí
thông minh cố định để xác định và trau dồi cho các trẻ em được xem là “tài
năng”. Vì vậy, để khẳng định rằng trí thông minh là một sản phẩm của những tình
huống mà chúng ta tìm thấy chính mình trong một cuộc hành trình, và nó không chỉ
là cách thức khoa học định tính khả năng của con người theo cách truyền thống,
nhưng từ cách thức mà nhiều người trong chúng ta nghĩ về khả năng ở thời đại
ngày nay.
2.
Niềm tin có thể làm cho chúng ta thông minh hơn.
Đây là một nhánh
của quan điểm thứ 1 ở trên. Nhà tâm lý học Carol Dweck của trường Đại Học
Stanford phân biệt hai loại tư duy: tư duy cố định, hay niềm tin cho rằng khả
năng con người là cố định và không thay đổi, và tư duy phát triển, hoặc niềm tin
cho rằng những khả năng của con người có thể được phát triển thông qua học hỏi
và thực hành.
Những niềm tin này
quan trọng vì chúng ảnh hưởng đến cách chúng ta nghĩ về những khả năng riêng của
chính mình, cách chúng ta nhận thức về thế giới xung quanh, và cách chúng ta
hành xử khi đối mặt với thách thức. Nhà tâm lý
học David Yeager, cũng thuộc trường Đại Học Stanford, ghi nhận rằng tư duy của
chúng ta tạo ra “thế giới tâm lý” ở nơi chúng ta đang sống một cách hiệu quả.
Niềm tin của chúng ta, cho dù chúng xoay quanh những giới hạn hay xung quanh sự
phát triển, bao gồm một trong những tình huống bên trong này mà có thể ức chế
hay kích thích trí thông minh.
3.
Khả năng chuyên môn có thể làm cho chúng ta thông minh hơn.
Một hướng nghiên
cứu mạnh bên trong ngành khoa học nghiên cứu khả năng học hỏi quan tâm đến tâm
lý học của khả năng chuyên môn: điều gì diễn ra trong đầu của một chuyên gia.
Điều mà các nhà nghiên cứu tìm thấy rằng các chuyên gia không những biết nhiều
hơn mà họ còn hiểu biết một cách khác biệt, theo những cách thức cho phép họ suy
nghĩ và hành động đặc biệt thông minh trong phạm vi chuyên môn của
họ.
Kiến thức của một
nhà chuyên môn thì luôn sâu sắc, không nông cạn hay thiển cận, hiệu quả, bao
quanh cốt lõi của các nguyên tắc trung tâm, nó mang tính tự động, nghĩa là được
đưa vào hệ thống thần kinh và hoạt động mà ít cần đến sự vận dụng ý thức, nó
linh hoạt và có thể chuyển sang những tình huống mới; nó có tính tự ý thức, có ý
nghĩa là một nhà chuyên môn có thể đánh giá đúng về tư duy của riêng họ. Dĩ
nhiên, khả năng chuyên môn cần một thời gian dài để phát triển, nhưng không bao
giờ là quá sớm hay quá trễ để đi sâu vào đề tài có thể gây hứng thú cho chúng
ta.
4.
Sự tập trung có thể khiến chúng ta thông minh hơn.
Bạn có thể đã nghe
nói về “thử nghiệm kẹo dẻo - marshmallow test”, một thí nghiệm nổi tiếng của nhà tâm lý
học Walter Mischel được thực hiện vào những năm cuối thập niên 1960. Tiến sĩ
Mischel đã tìm thấy rằng những trẻ em có thể chống lại cám dỗ ăn một viên kẹo
dẻo để đổi lại sự hứa hẹn sẽ nhận được 2 viên kẹo dẻo sau đó có khuynh hướng học
tập tốt hơn ở trường và thành công hơn trong nghề
nghiệp.
Và có một thử
nghiệm kẹo dẻo mới mà chúng ta bây giờ phải đối diện mỗi ngày: đó là khả năng
kiềm chế sự thôi thúc kiểm tra email hoặc trả lời tin nhắn, sự thôi thúc muốn
xem những gì đang xảy ra trên facebook hoặc Twitter. Tất cả chúng ta đều đã được
nghe rằng “những người sinh ra trong thời kỳ kỹ thuật số - digital natives”
trưởng thành với khả năng thực hiện nhiều nhiệm vụ cùng lúc và vì thế trở nên
xuất sắc về khả năng đó nhưng vấn đề ở chỗ là có những bế tắc trong việc xử lý
thông tin trong não của tất cả chúng ta – ngăn cản chúng ta tập trung sự chú ý
vào hai vấn đề cùng lúc. Trạng thái tập trung chú ý là một tình huống bên trong
rất quan trọng mà chúng ta phải trau dồi để biểu lộ sự thông minh một cách trọn
vẹn.
5.
Cảm xúc có thể làm cho chúng ta thông minh hơn.
Thỉnh thoảng chúng
ta thốt lên những cảm xúc trong lúc chúng ta nói về thành công trong học vấn,
nhưng trạng thái cảm xúc của chúng ta đại diện cho một tình huống quan trọng bên
trong mà nó ảnh hưởng đến cách chúng ta suy nghĩ và hành động một cách thông
minh.
Ví dụ, khi chúng ta
ở trạng thái phấn khích, thì chúng ta có khuynh hướng suy nghĩ một cách cởi mở
và sáng tạo hơn. Khi chúng ta cảm thấy lo lắng – ví dụ như khi chúng ta chuẩn bị
cho một bài thi toán đáng sợ – thì tình trạng lo lắng đó sẽ sử dụng một phần bộ
nhớ đang hoạt động mà chúng ta cần đến để xử lý vấn đề, chừa lại cho một phần
nhỏ trí thông minh để chúng ta làm bài thi.
Nhưng cảm xúc không
làm việc một cách đơn độc. Các nhà nghiên cứu tìm thấy rằng cảm giác hy vọng làm
cho chúng ta cố gắng nhiều hơn và kiên trì lâu hơn – nhưng chỉ khi nó được kết
hợp với những kế hoạch thực tiễn để đạt được các mục tiêu của chúng ta – và đây
là phần lý thú – những hành động cụ thể mà chúng ta sẽ thực hiện vào thời điểm
và nếu như mà những kế hoạch ban đầu của chúng ta không thành công như mong
đợi.
6.
Khoa học kỹ thuật có thể giúp chúng ta thông minh hơn.
Có một hướng nghiên
cứu lý thú trong môn triết học và khoa học nhận thức về khái niệm mở rộng trí tuệ (extended mind).
Đây là quan điểm cho rằng trí tuệ không dừng lại ở hộp sọ – cho rằng nó vươn ra
và kết nối cơ thể chúng ta, các công cụ của chúng ta, thậm chí cả những người
khác, để sử dụng trong suy nghĩ của chúng ta.
Các nghiên cứu chụp
lướt não đã tìm thấy rằng khi chúng ta sử dụng một dụng cụ, ví dụ như cái cào cỏ (rake) mà chúng ta
dùng để chạm đến một vật nằm ngoài tầm tay của chúng ta, thì não bộ của chúng ta
thực sự chỉ định các tế bào thần kinh hình dung đầu cái cào như các ngón tay của
chúng ta. Trí tuệ con người đã tiến hóa để làm cho các công cụ – bao gồm cả
những thiết bị kỹ thuật – mở rộng phạm vi hoạt động của chính
nó.
Vấn đề ở chỗ là
những thiết bị này thường làm cho chúng ta trở nên ngu ngốc hơn thay vì thông
minh hơn. Tôi đã gián tiếp nhắc đến cách thức mà khoa học kỹ thuật có thể phân
tán sự chú ý chúng ta, tạo ra kỹ năng học hỏi không đồng nhất, nông cạn hơn, và
ít linh động hơn so với kỹ năng học hỏi dưới các điều kiện tập trung sự chú ý
một cách trọn vẹn. Khoa học kỹ thuật cũng có thể làm cho chúng ta trở nên kém
thông minh hơn khi chúng ta cho phép những kỹ năng quan trọng giảm đi hiệu năng
khi không được sử dụng, hoặc không phát triển các kỹ năng này vào lúc bắt
đầu.
7.
Cơ thể của chúng ta có thể làm chúng ta thông minh
hơn.
Kể từ cuộc cách
mạng khoa học nhận thức vào thập niên 1970, thì biểu tượng nổi bật cho bộ não
chính là máy vi tính (máy điện toán): một cỗ máy xử lý những ký hiệu trừu tượng.
Nhưng khoa học nghiên cứu khả năng học hỏi đang chứng minh rằng nó có thể chính
xác hơn khi so sánh bộ não với trái tim. Tất cả những yếu tố làm cho trái tim
hoạt động tốt hơn – dinh dưỡng tốt, ngủ đủ, tập thể dục thường xuyên, ít bị căng
thẳng – cũng làm cho bộ não làm việc tốt hơn.
Lấy ví dụ yếu tố
ngủ, hãy ngủ đủ giấc, vì đa số chúng ta đều bị thiếu ngủ. Chúng ta thường không
nhận ra rằng giấc ngủ thực sự là một phần quan trọng của quá trình học hỏi.
Trong giấc ngủ, não ôn lại những ký ức được hình thành trong thời gian tỉnh thức
– có nghĩa là nó phân loại những ký ức đó, đánh thức những ký ức ít quan trọng,
thúc đẩy những ký ức quan trọng, và kết nối những ký ức mới này với những cấu
trúc ký ức có sẵn trong não.
8.
Các mối quan hệ có thể khiến chúng ta thông minh hơn.
Như đã đề cập ở trên
rằng trí tuệ con người tỏ ra rất thông thạo trong việc điều khiển cơ thể, các
công cụ, và thậm chí cả những người khác để sử dụng như những công cụ cho sự suy
nghĩ của chính mình. Nếu bạn từng có bạn đời hay ai đó quan trọng trong cuộc
đời, thì bạn sẽ có kinh nghiệm này: cũng giống như, một người trong số bạn “có
nhiệm vụ” nhớ khi nào xe cần phải được kiểm tra, trong khi đó, người khác có
nhiệm vụ ghi nhớ ngày sinh nhật của những người thân trong gia đình. Khái niệm
này được gọi là trí nhớ thỏa thuận (transactive
memory), và nó chỉ
là một trong những cách mà các mối quan hệ với người khác có thể làm cho chúng
ta thông minh hơn so với khi chúng ta sống đơn độc.
“Để chinh phục
kẻ thù mà không cần đến vũ lực là kỹ năng điêu luyện nhất”.
─ Gichin Funakoshi, cha đẻ của môn võ Không Thủ Đạo (Karate) hiện đại
─ Gichin Funakoshi, cha đẻ của môn võ Không Thủ Đạo (Karate) hiện đại
“Người Trung Hoa
gọi nó là Chi; người Nhật Bản gọi là Ki; người Ấn Độ gọi là Prana – nó là năng
lực của cuộc sống, và nó vô cùng mạnh mẽ ... người ta không thể giải thích nó
một cách đầy đủ, ngoại trừ đối với những người đã từng có kinh nghiệm về nó,
nhưng nó là một trong số rất ít các kỳ tích có thể thực hiện bằng ý
chí”.
─ Kareem Abdul-Jabbar, mô tả cách vận dụng sức mạnh nội tâm
─ Kareem Abdul-Jabbar, mô tả cách vận dụng sức mạnh nội tâm
“Tao”, khái niệm
của người Trung Hoa cổ đại về “con đường”, có thể được hiểu là sự điều khiển và
xuôi theo năng lực cuộc sống (“Chi”) của bản thân để bạn cảm nghiệm được sự điềm
tĩnh và bình thản trong nội tâm, cùng lúc phát ra bên ngoài một sức mạnh uyển
chuyển nhưng hiệu quả.
Dưới đây là năm
phương pháp mà bạn có thể áp dụng triết lý Lão giáo để đối mặt với những người
khó chịu. Hãy nhớ rằng đây là những quy tắc chung, và không phải tất cả những
lời khuyên đều có thể áp dụng cho từng tình huống cụ thể của bạn. Chỉ sử dụng
phương pháp mang lại hiệu quả và bỏ qua những phương pháp còn
lại.
1. Đổ cạn ly –
Hãy trút bỏ những cảm xúc tiêu cực và giữ bình
tĩnh
“Giữ trạng thái
vô ngã (emptiness) từ lúc khởi đầu… hãy trút bỏ những định kiến và nhận định cố
hữu đồng thời giữ thái độ trung lập. Bạn có biết tại sao chiếc cốc này lại hữu
dụng không? Bởi vì nó không chứa gì cả”.
─ Lý Tiểu Long,
triết gia và người sáng lập võ phái Triệt Quyền Đạo (Jeet Kune
Do).
Thật dễ dàng để một
người khó ưa làm cho bạn buồn và phá hỏng một ngày của bạn. Bạn có thể cảm thấy
giận dữ,đau khổ và bị mất thăng bằng trong nội tâm. Quy tắc đầu tiên để đối mặt
với một người vô lý như vậy là bạn hãy nên giữ bình tĩnh. Bạn càng ít phản ứng,
thì bạn càng biết sử dụng những quyết định khôn ngoan hơn nhằm ứng phó với thách
đố đó.
Khi bạn giận dữ hay
cảm thấy bực bội ai đó, thì trước khi nói điều gì đó mà có thể sau này bạn sẽ
hối tiếc, hãy hít thật sâu và đếm đến mười. Trong đa số tình huống, vào thời
điểm bạn đếm 10, bạn sẽ tìm ra được cách tốt hơn để giải quyết vấn đề, nhờ đó
bạn có thể giảm nhẹ được vấn đề thay vì làm cho nó nghiêm trọng hơn. Nếu bạn vẫn
còn bực bội sau khi đếm đến 10, nếu có thể, tạm thời đừng nghĩ về vấn đề đó, rồi
quay trở lại sau khi bạn lấy lại được bình tĩnh. Bằng cách duy trì khả năng tự
kiềm chế, bạn có được nhiều nghị lực hơn để giải quyết tình huống
đó.
“Hít thở.. tương
ứng với nghĩa vụ đối với cuộc sống của mỗi
người”.
─
Luce Irigaray, triết gia.
2. Nhìn cả hai
mặt Của vấn đề – Chuyển từ trạng thái bị kích động sang chủ
động.
“Đừng định kiến
với bất kỳ vấn đề gì. Đừng bị giam cầm bởi bất kỳ điều gì, Đạt đến sự tự do thật
sự.”
─
Jeet
Kune
Bạn có thể cảm thấy
bị đối xử không công bằng hoặc là nạn nhân bởi những hành động của một cá nhân
khó chịu nào đó. Mặc dù những tình cảm đó có thể lý giải và thông cảm được,
nhưng chỉ tập trung vào “những gì mà đối tượng đó đang gây tổn thương đến tôi”
thì bạn sẽ bỏ lỡ cơ hội có được một góc nhìn bao quát, đầy nghị lực hơn. Bằng
cách nhìn vào tình huống ở một góc độ rộng hơn, thì bạn có thể bắt đầu khôi phục
lại sự quân bình trong nội tâm, và giải quyết vấn đề ở thế chủ động thay vì ở
thế phản ứng.
Ví dụ, khi bạn cảm
thấy bị xúc phạm bởi lời nói hay hành động của một ai đó, thì hãy tìm ra nhiều
phương cách xem xét tình huống trước khi có phản ứng. Chẳng hạn như, tôi có thể
nghĩ rằng bạn tôi sẽ phớt lờ cuộc gọi của tôi, và tôi có thể nghĩ đến khả năng
là anh ta đang rất bận rộn. Khi chúng ta tránh xét đoán cá nhân hành vi của
người khác, thì chúng ta có thể cảm nhận được cách thể hiện của họ một cách
khách quan hơn. Con người thường làm việc gì đó vì bản thân họ hơn là vì người
khác. Mở rộng tầm nhìn vào các tình huống có thể giúp giảm thiểu khả năng hiểu
lầm.
Một cách khác để
giảm bớt sự xét đoán mang tính cá nhân là cố gắng đặt chúng ta vào hoàn cảnh của
người khó chịu, thậm chí chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi. Ví dụ, hãy nghĩ
đến người mà bạn đang đối mặt, và hoàn tất câu nói: “Thật không
dễ…”
“Con tôi thường hay
kháng cự. Thật không dễ để cháu ứng phó với những áp lực ở trường và xã hội của
cháu …”
“Quản lý của tôi
yêu cầu rất khắt khe. Thật khó để đặt nhiều kỳ vọng vào trình độ quản lý của bà
ấy…”
“Đối tác của tôi
thật khó gần gũi. Thật không dễ dàng cho một người xuất thân từ một gia đình mà
không ai biểu lộ cảm xúc..”
Để đảm bảo, những
lời nói đồng cảm không thể bào chữa cho những hành vi không chấp nhận được. Điểm
quan trọng ở đây là nhằm lấy lại được sự thanh thản trong nội tâm, bạn phải tự
nhắc nhở mình rằng họ làm việc gì cũng vì bản thân họ. Miễn sao chúng ta có lý
lẽ và biết quan tâm đến cảm nhận của người khác, thì những hành vi khó ưa của
người khác sẽ tự tố cáo họ thay vì chúng ta. Bằng cách giảm bớt sự xét đoán mang
tính cá nhân, chúng ta có thể ít bị kích động hơn mà tập trung toàn bộ năng
lượng vào cách giải quyết vấn đề.
3. Duy trì trạng
thái quân bình – Mềm mỏng với đối tượng và kiên quyết với vấn
đề.
“Mềm mỏng nhưng
không bị khuất phục. Kiên quyết nhưng không cứng
nhắc.
─ Lý Tiểu
Long
Trong mỗi tình
huống giao tiếp, có 2 yếu tố hiện diện: mối quan hệ với người đối diện và vấn đề
đang thảo luận. Một người giao tiếp hiệu quả biết cách phân biệt giữa con người
và vấn đề cần giao tiếp, mềm mỏng với người đối diện và kiên quyết với vấn đề.
Ví dụ:
“Tôi muốn bàn luận
về những điều bạn đang suy nghĩ, nhưng tôi không thể tiếp tục nếu bạn cứ la lớn.
Chúng ta hãy ngồi xuống và nói chuyện một cách bình tĩnh, hoặc tạm thời ngưng
bàn luận rồi quay trở lại vấn đề này vào trưa nay.”
“Tôi rất cảm kích
vì anh đã dành nhiều thời gian cho dự án này. Đồng thời, tôi thấy rằng còn 3 yêu
cầu vẫn chưa được hoàn tất. Chúng ta hãy thảo luận cách hoàn thành kế hoạch đúng
thời hạn nhé”.
“Tôi thật sự muốn
bạn cùng đi với tôi. Thật không may, nếu bạn lại đến trễ như lần trước, thì tôi
đành phải đi một mình vậy”.
Khi bạn tỏ ra mềm
mỏng với người đối diện, bạn có nhiều cơ hội để thổ lộ hết những gì cần nói. Khi
bạn kiên quyết với vấn đề, bạn chứng tỏ mình là người có nhiều khả năng giải
quyết vấn đề.
4.
Mềm mại uyển chuyển như nước – Vận dụng tính khôi
hài
“Trên thế gian
này, không có gì
mềm mại và uyển
chuyển như nước.
Nhưng cũng không
có gì sánh bằng nước
vì nước có thể
làm lở cả đất đá”.
─ Lão
tử
Tính hài hước là
một công cụ giao tiếp rất hiệu quả. Trước đây nhiều năm, tôi biết có một đồng
nghiệp rất khó chịu. Ngày nọ, một trong số các đồng nghiệp của tôi nói với
người khó chịu đó “Xin chào, bạn khỏe chứ?” Và khi người đồng nghiệp khó chịu đó
phớt lờ lời chào, thì chẳng những cô ấy không giận, mà thay vào đó cô ấy còn mỉm
cười một cách tự nhiên và nói lời mang tính hài hước: “Đuối hả?” Nhờ đó đã phá
vỡ được hàng rào ngăn cách và hai người họ đã bắt đầu câu chuyện một cách thân
thiện. Thật thông minh.
Khi được sử dụng
một cách hợp lý, tính hài hước có thể làm cho sự thật thêm sáng tỏ, giải trừ
những hành vi khó ưa, và chứng tỏ bạn có được sự điềm tĩnh tuyệt
vời.
5. Sử dụng sức
mạnh như cành tre – Vận dụng khả năng lập luận
“Có những lúc
dường như cần phải can thiệp một cách mạnh mẽ…Người lãnh đạo khôn ngoan sử dụng
phương cách này khi mọi giải pháp đều trở nên thất
bại.”
─ Lão
Tử
“Uốn cong nhẹ
nhàng rồi bạn lại bật dậy mạnh mẽ hơn trước”.
─ Lý Tiểu
Long
Khả năng xác định
và quả quyết những lập luận là một trong những kỹ năng quan trọng nhất mà chúng
ta có thể sử dụng để “chinh phục” một người khó chịu. Lập luận rõ ràng, ăn khớp,
và hiệu quả sẽ làm cho nhân vật khó chịu phải ngập ngừng và bắt buộc đối tượng
này chuyển từ thái độ bất hợp tác sang hợp tác.
Tóm lại, để biết
cách ứng phó với những nhân vật khó chịu và vô lý thì phải biết thực hành nghệ
thuật tạo ảnh hưởng tích cực. Khi bạn vận dụng những kỹ năng này, bạn có thể cảm
thấy ít khổ sở hơn, tự tin hơn, có được các mối quan hệ tốt hơn, và năng lực
giao tiếp hữu hiệu hơn. Giờ đây, bạn có thể chủ động trong các mối quan hệ
.
Nguồn(Sources):
http://www.psychologytoday.com/blog/communication-success/201404/how-handle-difficult-people-tao-perspective
http://ideas.time.com/2013/06/11/8-new-ways-of-looking-at-intelligence/
http://www.psychologytoday.com/blog/lifetime-connections/201403/how-handle-manipulators
http://www.psychologytoday.com/blog/anxiety-zen/201405/22-quick-tips-change-your-anxiety-forever
http://www.psychologytoday.com/blog/happiness-in-world/200911/8-ways-remember-anything
http://www.psychologytoday.com/blog/more-mortal/201409/finding-meaning-in-your-true-self
TÌM KIẾM Ý NGHĨA TRONG CON NGƯỜI THẬT CỦA BẠN
Con người là những
sinh vật có tính xã hội. Chúng ta tiến hóa như một loài, một phần, vì chúng ta
có thể cộng tác với nhau nhằm giải quyết những vấn đề chung. Và việc hợp tác
với nhau thường mang ý nghĩa thỏa hiệp. Cuộc sống xã hội mang đầy tính chiến
lược. Chúng ta phải xác định những nhu cầu và những ham muốn của bản thân,
nhưng chúng ta cũng cần phải nhạy cảm với những sở thích và nhu cầu của những
người khác đồng thời nhạy cảm với những hoàn cảnh văn hóa và xã hội mà chúng ta
là một thành viên ở trong đó.
Điều này có nghĩa
là, thỉnh thoảng chúng ta không thể hiện được con người thật của chúng ta. Tất
cả chúng ta ai cũng mang rất nhiều mặt nạ và phải đóng nhiều vai khác nhau,
nhưng trong nội tâm mỗi người chúng ta luôn có một con người thật, con người mà
bạn cảm thấy đó mới chính là mình. Và con người đó thường bị dìm chết bởi những
tranh đấu trong cuộc sống hằng ngày.
Nghe giống như
ngành tâm lý học lập dị? Có lẽ vậy. Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học cho thấy
rằng chúng ta có thể nên quan tâm đến lối suy nghĩ này, bởi vì khi hiểu được con
người thật của chính mình có thể có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe tâm lý
và hạnh phúc cá nhân. Đúng vậy, chúng ta vừa phải thực hiện những trách nhiệm
trong xã hội vừa phải tạo ra mối quan hệ hài hòa với những người khác. Và chúng
ta còn phải làm những gì cần làm để trả cho phí sinh hoạt hằng ngày và lo cho
gia đình. Nhưng chúng ta cũng cần phải đảm bảo rằng có thể dành ra một chút
không gian cho con người thật của chính mình.
Ví dụ, các nghiên
cứu chỉ ra rằng khi người ta cảm thấy bắt đầu có những hành vi mà họ coi trọng
và thưởng thức chúng, thì họ có thể trải nghiệm một cuộc sống hạnh phúc hơn. Và
khi người ta cảm thấy hành vi của mình do các yếu tố bên ngoài (ví dụ như tiền
bạc, áp lực xã hội) tác động, thì cuộc sống của họ thường gặp phải những điều
không hay. Người ta cũng thường có nhiều khả năng thực hiện thành công những
mục tiêu phản ánh con người thật của mình. Nói một cách ngắn gọn, điều quan
trọng là phải tìm kiếm những mục tiêu phản ánh con người thật của bạn bên cạnh
những mục tiêu mà bạn theo đuổi cho những lý do thực tế hơn, chẳng hạn như trả
những phí sinh hoạt hằng ngày.
Con người thật
(true self) cũng có những gợi ý về mức độ cảm nhận ý nghĩa đời sống của họ. Ví
dụ, các nghiên cứu cho thấy rằng, có những người báo cáo họ hiểu được bản thân
mình và hành vi của họ thường thể hiện con người thật, thì những người này sẽ
cảm thấy có nhiều hy vọng về tương lai hơn so với những người không cảm thấy
rằng họ hiểu hoặc cư xử đúng với con người thật của mình. Tương tự, những người
cảm thấy họ đang sống thật (ví dụ, phù hợp với cách họ cảm nhận con người thật
của họ) sẽ cảm nhận cuộc sống có ý nghĩa hơn so với những người không cảm thấy
họ đang sống thật.
Vậy làm thế nào để
bạn tìm thấy con người thật của mình và sống thật với chính
mình?
Các chuyên gia nói
rằng bạn cần phải xác định được những mục tiêu theo đuổi mà bạn coi trọng hoặc
thưởng thức. Những mục tiêu này phản ánh con người thật của bạn. Các mục tiêu
bạn theo đuổi vì những lý do như tiền bạc, làm hài lòng người khác, tránh phạm
lỗi lầm, hoặc để đạt được một vị trí nào đó trong xã hội sẽ có ít khả năng phản
ánh con người thật của bạn. Đa số chúng ta ai cũng có những loại mục tiêu nêu
trên và một số mục tiêu phản ánh nhiều động cơ khác nhau. Tuy nhiên, điều quan
trọng là bạn phải xác định được một số mục tiêu phản ánh được con người thật của
mình.
Ngoài ra, các
chuyên gia cũng nói rằng tìm kiếm con người thật của bạn đòi hỏi khả năng tự xét
mình và mong muốn trở nên thành thật với chính mình. Tính cách gì nói lên con
người bạn? Những điểm mạnh và những điểm yếu của bạn là gì? Tìm kiếm con người
thật của bạn không chỉ đơn thuần là một bài tập tự khẳng định bản thân. Thay
vào đó, nó bao gồm một mong muốn xác định và chấp nhận những hạn chế cũng như
những ham muốn của bạn. Điều này cũng có nghĩa là sẵn sàng chấp nhận sự phản
hồi góp ý từ những người khác một cách cởi mở mà không tránh né. Ý niệm này là
sự thành thật với chính mình (self-honesty).
Vì ngày càng có
nhiều nghiên cứu quan tâm đến việc tìm hiểu nội tâm con người, cho nên chúng ta
càng học hỏi được nhiều điều về những gì làm cho con người cảm thấy cuộc sống
của họ có ý nghĩa và trở nên trọn vẹn hơn. Sống thật với chính mình có thể
chứng minh là một thành phần quan trọng của sức khỏe tâm
lý.
8 CÁCH ĐỂ NHỚ MỌI THỨ
Tôi
đã từng nghĩ ra một phép ẩn dụ mà tôi nghĩ là hoàn toàn bắt kịp với một khối
lượng lớn kiến thức mà tôi và người bạn cùng lớp đã hy vọng ghi nhớ trong 2 năm
đầu tiên tại trường y: giống như được yêu cầu đi vào cửa hàng bách hóa và nhớ
tên của từng sản phẩm trong cửa hàng; số thứ tự và vị trí của chúng; và mỗi
thành phần trong mỗi sản phẩm, theo thứ tự chúng xuất hiện trên nhãn – sau đó
làm điều tương tự ở mỗi cửa hàng bách hóa trong thành
phố.
Bây
giờ khi tôi nhìn lại, tôi không thể tưởng tượng được làm thế nào mỗi người trong
chúng tôi đã có thể làm được điều đó. Tuy nhiên chúng tôi đã làm được. Khả năng
lưu giữ và nhớ lại thông tin của trí óc thực sự kỳ diệu. Và chúng tôi đã được
học rất nhiều về cách ghi nhớ cũng như cách học tập từ khi chúng tôi vào học
trường y. Mặc dù phần lớn các phương pháp sau đây là những kỹ thuật tôi đã sử
dụng để có thể trụ vững trong hai năm đầu tiên ở trường y, nhưng phần lớn ngành
khoa học chứng minh các phương pháp này có hiệu quả xem ra vẫn còn mới
mẻ.
8 Chiến Lược Giúp
Ghi Nhớ
Trở
nên hứng thú với những gì bạn đang học. Tất cả chúng ta sẽ nhớ rõ hơn đối với những gì chúng
ta quan tâm. Ví dụ như, một vài người gặp khó khăn khi nhớ tất cả tên của những
người mà họ cảm thấy có sức thu hút. Nếu bạn không có sự quan tâm sẵn có với
những gì bạn đang học hay cố gắng để nhớ, thì bạn phải tìm một cách để làm được
như thế. Tôi phải thừa nhận rằng tôi nhớ không giỏi khi còn học ở trường y – chu
trình Krebs (tôi đưa ra mối liên hệ chỉ vì muốn cho thấy nó đáng chán thế nào)
không làm cho tôi hào hứng hay gợi cho tôi bất kỳ điều gì mà tôi cảm thấy có
chút hứng thú.
Hãy
tìm một cách để gia tăng trí nhớ bằng hình ảnh. Bạn sẽ ngạc nhiên bởi khối
lượng thông tin mà phương pháp này giúp bạn ghi nhớ. Ví dụ, hãy tưởng tượng khi
bạn ở tại một bữa tiệc và được giới thiệu qua loa với 5 người theo thứ tự. Làm
thế nào bạn có thể nhanh chóng nhớ tên của họ? Hãy chọn ra một đặc điểm nổi bật
của mỗi người và liên đới tới hình ảnh tượng trưng cho tên của họ, thường là
thông qua một loại hoạt động nào đó. Ví dụ, bạn có thể nhớ đến Mike là người có
đôi tai lớn bằng cách tạo ra hình ảnh của cái micrô (một cái “mike”) làm sạch
đôi tai lớn chứa đầy ráy tai (gớm quá, xin lỗi – nhưng vì để giúp ghi nhớ một
cách hiệu quả). Nó đòi hỏi nỗ lực rất lớn để làm điều này, và nếu bạn luyện tập
thì bạn sẽ rất ngạc nhiên về tốc độ mà bạn có thể nghĩ ra những phương thức sáng
tạo để tạo ra các hình ảnh này. Đây một ví dụ nữa: Bạn có hay quên nơi để chìa
khóa, mắt kính, hay ví tiền không? Lần tới khi bạn để vật gì ở nơi nào, hãy dừng
lại vài giây để chú ý nơi bạn đặt vật đó, và sau đó bắt não ghi nhớ vị trí đó.
Nếu bạn ghi nhớ đầy đủ chi tiết, thì bạn sẽ không quên nơi bạn để vật đó. Hãy
nhớ: Ký ức chủ yếu là thông qua hình ảnh.
Hãy
tạo ra một trục ký ức trong đầu. Nếu bạn đang cố gắng ghi nhớ một số lượng lớn các dữ
kiện, thì hãy tìm một cách để liên hệ chúng bằng hình ảnh với một hệ trục thần
kinh trong não của bạn. Đầu tiên, hãy xây dựng những nhánh lớn, sau đó là những
cái lá. Các nhánh và lá nên mang theo các nhãn có ý nghĩa mang tính cá nhân đối
với bạn theo một cách nào đó, và sự sắp xếp các dữ kiện (“những chiếc lá”) phải
có tính hợp lý. Phương pháp này được biết đến rộng rãi từ những năm 1950 rằng
chúng ta nhớ “từng mảng” thông tin tốt hơn khi chúng ta phân nhóm các thông tin
này. Ví dụ, bạn dễ dàng nhớ số 467890 bằng cách chia ra "467" và "890" thay vì
nhớ một lúc 6 chữ số 467890.
Liên
hệ những gì bạn đang cố gắng học với những gì bạn đã biết rồi. Xem ra chúng ta càng có sự
kết nối thần kinh với một mảnh thông tin, thì chúng ta càng thành công trong
việc ghi nhớ nó. Điều này lý giải tại sao sử dụng thuật
nhớ (mnemonics) thực sự giúp tăng cường khả năng nhớ
lại.
Ghi
ra những gì cần nhớ và lặp đi lặp lại. Bên cạnh những phương pháp khác, đây là cách tôi nhớ
tên các loài vi khuẩn, những bệnh nhiễm trùng do chúng gây ra, và các loại thuốc
kháng sinh để điều trị. Việc ghi ra những dữ liệu trong các danh sách giúp tăng
cường khả năng nhớ trong trường hợp bạn muốn nhớ các danh sách đó một cách chủ
động thay vì thụ động. Nói cách khác, đừng chỉ sao chép danh sách các dữ liệu mà
bạn đang cố gắng nhớ nhưng hãy chủ động gợi lại mỗi dữ liệu bạn muốn học và viết
nó xuống nhiều lần. Khi làm điều này, thực sự bạn đang tự dạy mình cách học – và
như mọi thầy cô giáo đều biết, cách tốt nhất để bảo đảm bạn biết điều gì đó là
phải dạy nó. Phương pháp này có thêm lợi ích là lập tức cho thấy một cách chính
xác các dữ liệu nào chưa được ghi nhớ vào bộ nhớ dài hạn của bạn do đó bạn có
thể tập trung chú ý hơn vào việc học hỏi chúng thay vì mất thời gian củng cố
những vấn đề mà bạn đã biết rồi.
Khi
bạn đọc để ghi nhớ, hãy tóm lược mỗi đoạn văn ở mép sách. Điều này đòi hỏi bạn phải
nghĩ về những gì bạn đang đọc, rút ra ý chính, và tự dạy cho mình một lần nữa.
Thậm chí sử dụng các khái niệm bạn đang học và lý luận về chính vấn đề đó; áp
dụng chúng vào những tình huống mang tính tiểu thuyết được tưởng tượng ra, nhờ
đó tạo ra những kết nối thần kinh tốt hơn để củng cố trí
nhớ.
Hãy
tập trung học vào buổi chiều. Mặc dù bạn có thể xem bản thân là “người thức dậy
sớm” hay “người thức khuya” thì ít ra một nghiên cứu cho biết khả năng ghi nhớ
của bạn không bị ảnh hưởng nhiều bởi thời điểm trong ngày mà bạn cảm thấy tỉnh
táo nhất nhưng bởi thời điểm trong ngày mà bạn thực sự học bài – buổi chiều xem
ra là thời điểm tốt nhất.
Hãy
ngủ đủ để củng cố và duy trì trí nhớ. Không chỉ vào đêm sau khi bạn học bài mà còn vào hôm
trước khi bạn học bài. Hãy học từ trước thay vì nhồi nhét kiến thức cả đêm cho
kỳ thi (bài kiểm tra).
Tại sao bộ nhớ bị
trục trặc
Mất
ký ức
(memory loss) là một trong những than phiền phổ biến nhất tôi nghe
được trong thời gian làm việc với bệnh nhân. Thật không may, đó là một phần bình
thường của quá trình lão hóa, nhiều người bắt đầu thấy rằng không thể nhớ tên
tuổi, nơi chốn, và nhiều thứ một cách dễ dàng như trước đây và lo lắng rằng họ
đang phải đối diện với giai đoạn đầu của chứng mất trí (dementia).
“Chứng quên
lành tính –
benign forgetfulness” là tên mà chúng ta đặt cho
một tiến trình xảy ra với quá trình lão hóa bình thường, trong đó trí nhớ còn
nguyên vẹn nhưng khả năng gợi lại ký ức của chúng ta tạm thời bị suy giảm. Thông
thường chúng ta cố gắng mô tả tên hoặc sự vật mà chúng ta không thể gợi lại và
khi có ai đó nói ra tên đó thì chúng ta lập tức nhớ lại chữ chúng ta muốn nói
ra. Miễn sao đây là quá trình lão hóa bình thường và không can thiệp nghiêm
trọng vào chức năng hoạt động bình thường, thì không có nguy cơ gia tăng phát
triển chứng mất trí.
Tuy nhiên, có một sự
lắt léo trong việc đánh giá thế nào là “phù hợp với độ tuổi” và thế nào là không
“phù hợp với độ tuổi”. Thử nghiệm chính thức đôi khi cần thiết trong những
trường hợp không rõ ràng. Với mục đích tái khẳng định, trong một nghiên cứu, các
bệnh nhân trên 50 tuổi đầu tiên xuất hiện với vấn đề được xem là chứng quên lành
tính chỉ có 9% nguy cơ tiến triển thành chứng mất trí. Tuy nhiên, những trường
hợp suy giảm nhận thức (cognitive
impairment) thay
vì mất ký ức được xem có liên quan đến nguy cơ cao phát triển chứng mất trí.
Một lý do khác người
ta thường gặp khó khăn khi ghi nhớ mọi thứ là bởi vì bộ nhớ là một chức năng tập
trung. Có nghĩa là khi bạn làm nhiều việc cùng một lúc (multi-task) bạn có xu hướng dễ bị quên hơn. Có bao giờ bạn bước
vào một căn phòng rồi quên đi lý do vì sao bạn vào đó? Có nhiều khả năng bạn sẽ
nhớ nếu bạn không cùng lúc lên kế hoạch ăn tối cho buổi tối hôm đó và cố gắng
nhớ số điện thoại của người vừa để lại tin nhắn cho
bạn.
Lý do này cũng giải
thích nguyên nhân tại sao những người bị trầm cảm hoặc lo âu gặp khó khăn trong
việc ghi nhớ mọi thứ: Cả hai tình trạng bệnh này ảnh hưởng rất lớn đến khả năng
tập trung. Khả năng nhớ cũng được quyết định bởi trạng thái cảm xúc đi kèm với
sự kiện ban đầu. Cảm xúc, tiêu cực hay tích cực, có xu hướng trộn lẫn với các sự
kiện trong bộ nhớ của chúng ta như những đường tạc trong đá - một con dao hai
lưỡi cho những người bị rối loạn căng thẳng hậu chấn thương
(PTSD).
Giảm Bớt Tình Trạng
Thoái Hóa
Đây là 3 phương pháp
đã được chứng minh trong các nghiên cứu có khả năng giúp giảm bớt nguy cơ thoái
hóa thần kinh khi bạn có tuổi:
- Tập
thể dục cho cơ thể bạn. Bằng chứng cho thấy phương pháp này không chỉ làm
chậm hiện tượng thoái hóa trí nhớ bình thường liên quan đến tuổi tác mà còn làm
giảm nguy cơ phát triển chứng mất trí. Thậm chí không cần phải tập thể dục quá
sức – chỉ 150 phút đi bộ mỗi tuần đã được chứng minh có thể mang lại lợi ích.
Việc tập thể dục với cường độ cao có giảm được nhiều nguy cơ hơn hay không vẫn
còn là một câu hỏi chưa có lời giải đáp.
- Tập
thể dục cho trí óc bạn. Bằng chứng cũng cho thấy rằng làm những việc vận dụng
trí óc có thể trì hoãn hay ngăn chặn tình trạng mất trí nhớ. Nghiên cứu này chỉ
mới ở giai đoạn đầu, do đó sau đây là cẩm nang hữu ích để tìm ra những hoạt động
nào sẽ mang lại hiệu quả: nếu một hoat động đòi hỏi bạn phải nghỉ ngơi, thì nó
có thể thích hợp. Ví dụ, chúng ta có thể xem tivi hàng giờ cho đến khi kết thúc
mà không cảm thấy mệt mỏi tinh thần, nhưng việc giải các bài toán, học đan lát,
hoặc thậm chí việc đọc sách tất cả đều đòi hỏi nỗ lực làm cho đầu óc chúng ta
mệt mỏi.
- Sử
dụng thuốc
ibuprofen.
Mặc dù có một
nghiên cứu cho thấy rằng sử dụng một liều ibuprofen mỗi ngày giúp giảm nguy cơ
phát triển chứng mất trí, nhưng khả năng hạ giảm nguy cơ này xem ra quá khiêm
tốn để bào chữa cho nguy cơ gia tăng bị chảy máu dạ dày khi sử dụng ibuprofen
mỗi ngày, do đó tôi không khuyến khích tiến hành phương pháp này. Tuy nhiên, nếu
bạn đã và đang sử dụng ibuprofen cho một tình trạng bệnh lý nào đó, như viêm
thấp khớp, thì đây có thể là một lợi ích bổ sung.
Nếu trí óc thực sự
giống như cơ bắp – và đang có nhiều nghiên cứu chứng thực mô hình này – thì trí
nhớ có thể rất giống như độ rắn chắc của cơ bắp: trí óc càng được sử dụng nhiều,
thì trí nhớ càng trở nên vững vàng. Khi tôi lăn lộn trong những năm tháng học ở
trường y để đạt đến giai đoạn đầu của tuổi trung niên, tôi thấy rằng chính bản
thân mình gặp phải chứng quên lành tính nhiều hơn sự mong muốn của tôi. Kết quả
là, chính bản thân tôi cảm thấy an ủi với câu ngạn ngữ “sử dụng nó hay mất nó”
dường như không chỉ áp dụng với cơ thể mà còn áp dụng với trí
óc.
21
BÍ QUYẾT ĐƠN GIẢN GIÚP THAY ĐỔI MÃI MÃI CHỨNG LO ÂU CỦA
BẠN
Bạn có thể đã đọc
tất cả những lời khuyên chống lại sự lo âu trên thế giới, nhưng không có lời
khuyên nào là hiệu quả trừ phi bạn thực hiện nó. Để cảm thấy được thư giãn hơn,
để ngủ ngon vào ban đêm, và tập trung năng lượng những việc cần thiết, bạn đừng
phí thời gian vào những việc không quan trọng.
Vào cuối bài viết
này, cuộc sống của bạn có thể sẽ trở nên hữu ích hơn rất nhiều và được khai sáng
thêm. Bổn phận của bạn là dành ra 15 - 60 phút mỗi ngày thực hiện một vài trong
số 21 phương pháp giảm lo âu dưới đây.
Bạn càng cố gắng
luyện tập, thì bạn sẽ càng cảm thấy nhẹ nhàng và thanh thản
hơn.
Có thể bạn đã quen
thuộc với một số các chiến lược chống lo lắng này. Nhưng nếu bạn gặp phải những
ý nghĩ điên cuồng, tình trạng thắt chặt ở ngực, khó thở, thì bạn vẫn chưa thực
hiện tất cả những phương pháp này.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #1: Tập Hít Thở Sâu
Nếu bạn không tập
trung vào cách giữ cho cơ thể lắng dịu bằng phương pháp hít thở chậm ở bụng, thì
bạn đã bỏ lỡ cơ hội. Thở bằng bụng là miễn phí, không lệ thuộc, và dễ dàng tiến
hành.
1. Ngồi nhắm mắt và
chuyển sự tập trung của bạn vào hơi thở của bạn. Hít thở một cách tự nhiên,
thường bằng mũi, không cần phải cố gắng điều khiển hơi thở của
bạn.
2. Hãy chú ý đến sự
cảm nhận hơi thở khi nó ra vào mũi. Đặt một bàn tay trên bụng, và bàn tay kia
trên ngực của bạn. Hít một hơi thật sâu và đếm đến bốn. Rồi nín thở và đếm đến
ba. Thở ra và đếm đến bốn. Bàn tay đặt trên bụng sẽ di chuyển vào trong khi bạn
thở vô, và di chuyển ra phía trước khi bạn thở ra.
3. Tập trung vào
hơi thở của bạn và quên đi tất cả mọi thứ khác. Tâm trí của bạn sẽ rất bận rộn,
và thậm chí bạn có thể cảm thấy rằng thiền sẽ làm cho tâm trí của bạn bận rộn,
nhưng thực tế là sẽ bạn trở nên chú ý hơn về sự bận rộn tâm trí như thế
nào.
4. Chống lại sự cám
dỗ bị lôi cuốn vào những suy nghĩ khác nhau khi chúng xuất hiện, và tập trung
vào sự nhận cảm của hơi thở. Nếu bạn phát hiện ra rằng đầu óc của bạn đang lang
thang và bị lôi cuốn theo những dòng suy nghĩ, thì ngay lập tức quay trở lại với
nhịp thở.
5. Lặp lại động tác
này nhiều lần khi cần thiết cho đến khi tâm trí của bạn tập trung vào hơi thở.
Đừng trì hoãn việc bắt đầu tập thở bằng bụng. Bạn càng sớm tập luyện thói quen
này hàng ngày, thì bạn sẽ càng nhanh chóng cảm thấy thư
thái.
Khi thực hành tập
thở bằng bụng, bạn sẽ bắt đầu một ngày với trạng thái sống với hiện tại và thông
suốt. Ngoài ra, bạn sẽ không lãng phí thời gian lo lắng về tương lai, hoặc liên
tưởng về quá khứ.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #2: Thiền Thay Vì Thuốc
Sự
bình tĩnh là công việc của nội tâm. Hãy ban tặng cho bản thân món quà của sự
thanh thản, và bắt đầu một ngày bằng 10 phút tịnh tâm và luyện tinh thần. Và
những hoạt động hàng ngày sẽ đáp đền. Hãy tỏ ra điềm tĩnh, cân nhắc và cởi mở,
thì những sinh hoạt hằng ngày của bạn sẽ trở nên hài
hòa.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #3: Thực Hành Tự Chủ
Đi mát xa, làm móng
tay/móng chân, hoặc cắt tóc. Không gì có thể bóng bảy và được bảo trì tốt như
nét rực rỡ, khỏe mạnh và gợi cảm.
Nếu vấn đề tài
chính của bạn có phần eo hẹp, hãy tìm một nơi làm đẹp hạ giá hoặc trường dạy
nghề cung cấp các dịch vụ chất lượng cho những người có sự hạn chế về tài chính.
Vì thế họ sẽ không phục vụ trà bạc hà trên khay bạc – hãy nhắm mắt và tưởng
tượng đến dịch vụ 5 sao trong khi bạn đang tận hưởng những gì xứng đáng với
bạn.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #4: Từ Bỏ Nước Ngọt
Một ly cà phê buổi
sáng có thể giúp khởi động, sưởi ấm và tạo sự dễ chịu cho bạn, nhưng những thức
uống có lượng nước đường bắp fructose cao và 177 thành phần khác sẽ có tác dụng
không tốt.
Nếu bạn có thói
quen uống nước ngọt vào lúc 3 giờ chiều, thì bạn nên thay đổi bằng một ly trà
xanh có tác dụng giúp thư giãn. Không chỉ có chất caffeine giúp kích thích hệ
thần kinh trung ương, nước ngọt sẽ tiêu hủy các loại vitamin và khoáng chất từ
chế độ ăn uống và gây tổn thương đến nụ cười trên gương mặt của bạn. Răng sẽ dễ
bị sâu khi lượng axit của nước bọt xuống dưới một mức nào
đó.
Nếu bạn uống nước
ngọt suốt ngày, thì những lớp ngoài bao bọc răng bắt đầu mất đi các khoáng chất
và các chỗ sâu răng sẽ hình thành. Nhiều chương trình bảo hiểm nha khoa không
trả tiền cho việc rút gân máu (root canals) và bạn sẽ nhận được hóa đơn thanh
toán khá lớn.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #5: Cắt Giảm Chi Tiêu Không Cần Thiết
Áp lực về tài chính là một lý
do phổ biến khiến cho nhiều người tìm đến trị liệu tâm lý. Nợ nần sẽ làm cho bạn mất ngủ
và góp phần tạo ra cảm giác cho rằng bản thân không còn giá trị và mất hết hy
vọng.
Kiểm soát vấn đề
tài chính của bạn và ngưng tiêu xài cho những thứ không cần
thiết.
Kiểm tra chi phí
hàng ngày của một hoặc 2 tuần và quyết định những thứ có thể cắt giảm. Chú ý đến
những món hàng mà bạn tích trữ một cách vô ý.
Những thứ có thể
cắt giảm :
- Chuyển cáp truyền hình sang
sử dụng dịch vụ Netflix
- Liên hệ với nhà cung cấp
dịch vụ bảo hiểm xe hơi, công ty thiết bị di động, hoặc công ty thẻ tín dụng của
bạn và hỏi xem họ có thể giảm bớt tiền hóa đơn thanh toán cho bạn
không.
- Hủy dịch vụ cung cấp báo
trong tuần, thay vào đó, hãy chọn dịch vụ cung cấp báo vào ngày Chủ Nhật, hay
dịch vụ trực tuyến.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #6: Loại Bỏ Tình Trạng Hỗn Độn
Bạn có bao giờ tự
hỏi phải mất bao nhiêu thời gian khi bạn không thể tìm ra chìa khóa xe hơi, hay
gói mực màu của máy in Epson 400?
Có nhiều khả năng
là bạn có quá nhiều thứ chất đầy không gian sống của
mình.
Hãy thử cách sắp
xếp nhanh chóng sau đây:
1. Chọn một ngăn kéo,
tủ hoặc tủ quần áo
2. Phân loại những thứ bạn
không sử dụng
3. Phân ra ba nhóm a) Những thứ
để vứt bỏ, b) Những thứ dành quyên tặng, và c) Những thứ để
bán.
Hãy tổ chức bán
yard sale và sử dụng số tiền này để…
Cách
Xóa Tan Lo Âu #7: Lên Kế Hoạch Đi Chơi
Khi bạn dành thời
gian để sống với thiên nhiên, thì bạn đã tạo cho trí óc và cơ thể một sự nghỉ
ngơi rất cần thiết từ sự hối hả và nhộn nhịp mà chúng làm cho bạn phải tìm kiếm
trên Google câu hỏi như “Cách loại bỏ sự lo lắng” vào lúc bắt
đầu.
Có nhiều khả năng
là không cần biết bạn đang sống ở đâu, nhưng luôn có một nơi yên tĩnh, thú vị và
quyến rũ để thư giãn trong vòng một vài giờ đồng hồ.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #8: Đi Ngủ Sớm
Điều này nghe như
không thể nếu bạn quen thức khuya để cố gắng bắt kịp với những việc cần làm.
Nhưng đây là việc CẦN PHẢI LÀM.
Tình trạng mất ngủ
là thủ phạm gây lo âu rất lớn. Nhắm mắt không đủ có thể làm tăng những phản ứng
phòng ngự của não, gia tăng các mức độ lo lắng toàn diện, theo nghiên cứu cho
biết.
“Tất cả chúng ta
đều có cảm giác lo âu phòng ngự(anticipatory anxiety: xuất hiện khi đối diện với những gì
làm cho chúng ta sợ hãi trong quá khứ)”, theo giải thích của tiến sĩ Fugen
Neziroglu. “Có được những mức độ lo lắng vừa phải để muốn làm tốt công việc là
khá quan trọng. Nhưng điều đó có thể nguy hiểm khi nó bắt đầu can thiệp vào cuộc
sống của bạn. “Không thể có được đời sống tình cảm lành mạnh nếu không có được
giấc ngủ đầy đủ”.
Đừng thức đêm với
hy vọng sẽ được ngủ bù vào cuối tuần. Những giây phút bỏ ngủ sẽ không thể lấy
lại được.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #9: Thức Dậy Sớm Trước 15 Phút
Giống như đa số
những người hay lo lắng, bạn có thể đi quanh nhà một cách vội vã và hò hét mọi
người khi bạn thức giấc vào buổi sáng, “Nhanh lên! Chúng ta sắp bị trễ
rồi!”
Hãy chậm lại, và
chuẩn bị trước một ngày thư giãn cho bạn. Nếu bạn bắt đầu thấy lo lắng về những
việc cần phải làm, hãy hít thở sâu và suy nghĩ, sẽ có đủ thời gian cho việc
đó.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #10: Sử Dụng Dầu Lavender
Dầu
lavender (lavender oil) có nhiều đặc tính chữa lành và có thể sử dụng
như một phương pháp tự nhiên giúp giảm lo âu và những tình trạng căng thẳng
khác. Có nhiều cách để kết hợp dầu lavender với những công cụ giảm căng thẳng
cho bạn.
1.Cho vừa đủ dầu
lavender (oải hương) vào nước tắm của bạn để có được cảm giác thư giãn. Sử dụng
nước với lá oải hương để làm dịu các khớp và cơ bắp bị
đau.
2. Bạn sẽ đi vào
giấc ngủ nhanh hơn khi thêm vài giọt dầu vào khăn giấy và đặt dưới gối của
bạn.
3. Sử dụng dầu
lavender trong đèn dầu (oil
diffuser) để trị chứng mất ngủ. Hương gỗ ngọt ngào của dầu hoa oải hương
sẽ giúp bạn đi vào giấc ngủ và ngủ say.
4. Trong trường hợp
bị nhức đầu, thấm một ít dầu hoa oải hương vào một miếng bông gòn hoặc đầu ngón
tay của bạn và xoa từ từ vào thái dương. Mùi hương sẽ giúp bạn thư giãn vì tinh
dầu giúp giảm nhẹ cơn đau đầu của bạn.
5. Lavender được sử
dụng trong trị liệu xoa bóp bằng hương liệu để giúp giãn cơ. Hãy xoa bóp dầu vào
da và giảm căng cơ bắp ở vùng lưng cũng như giảm co thắt
cơ.
6. Lavender có thể
được sử dụng như một chất long đờm. Nó phân hủy chất nhầy do tình trạng sung
huyết ở mũi và ngực đi kèm với cơn cảm lạnh.
7. Hít dầu lavender
giúp khống chế cơn đau, đặc biệt sau một buổi tập luyện thể dục, một buổi trị
liệu, hoặc phẫu thuật.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #11: Giảm Caffeine, Đường và Thực Phẩm Chế Biến Sẵn Trong Chế Độ
Ăn Uống
Chất caffeine có
thể gây ra tình trạng tim đập nhanh nếu bạn tiêu thụ quá nhiều. Caffeine cũng có
thể gây ra các cơn hoảng loạn hoặc lo lắng, đặc biệt nếu bạn bị rối loạn lo âu.
Tình trạng hạ đường huyết, hoặc đường trong máu xuống thấp cũng có thể gây ra
các trường hợp tim đập nhanh (palpitation).
Đường có tác dụng
như một chất kích thích tuyến thượng thận và có thể gây ra các cơn hoảng loạn
hoặc lo âu. Các loại thực phẩm gây khó chịu khác bao gồm những thực phẩm có
chứa sản phẩm bột tinh chế, và thậm chí cả lúa mì vì loại này gây
viêm.
Bên cạnh caffein và
đường, dị ứng thực phẩm là một yếu tố tác động lớn lên hệ thần kinh trung ương
hoạt động quá tích cực. Thực hiện bước này cùng với cách xóa tan lo âu
#12.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #12: Uống Nước Trái Cây (Hoa Quả)
Ăn kiêng ảnh hưởng
đến trạng thái lo âu. Một ly nước trái cây (hoa quả) vào buổi sáng có thể giúp
cho bạn được thư giãn.
Để có được một
phương pháp khác biệt và tạo sự ngon miệng cho việc bổ sung rau xanh hàng ngày,
bạn hãy thử công thức sau đây: kết hợp một quả chuối hoặc táo xanh, một ít cải
xoăn, vài lát gừng, một quả chanh, vài lát dưa leo, một vài viên đá, một ly nước
cho vào máy xay sinh tố. Để bổ sung chất đạm, hãy thêm một quả trứng, yogurt,
các loại quả hạch, hoặc bột protein.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #13: Hiểu Rằng Cảm Giác Không Phải Là Những Sự
Kiện
Một trong những
công việc khó khăn nhất của các nhà trị liệu tâm lý là thuyết phục các khách
hàng của họ bị chứng lo âu rằng cảm giác bị mất giá trị, tội lỗi hoặc xấu hổ là
hoàn toàn không chính xác. Những suy nghĩ tiêu cực tạo ra những cảm giác tiêu
cực. Điều này có phần tinh tế vì nhiều suy nghĩ tiêu cực của chúng ta là tự
động, sâu trong nội tâm, và có nguồn gốc trong tiềm
thức.
Thực hành phương
pháp này kết hợp với cách #14
Cách
Xóa Tan Lo Âu #14: Thách Thức Những Niềm Tin Tiêu Cực Cố
Hữu
Hãy nhớ rằng suy
nghĩ đi trước cảm giác. Suy nghĩ tiêu cực dẫn tới những cảm xúc tiêu cực, do đó
dẫn tới những hành vi tiêu cực. Ví dụ:
- Jocelyn tỉnh dậy và lập tức
suy nghĩ, tôi sẽ làm hỏng buổi thuyết trình bằng PowerPoint hôm nay. Tôi chỉ
muốn nằm trên giường cả ngày.
- Cô cảm thấy không có động
lực, lo lắng và uể oải.
- Cô la hét những đứa con khi
chúng thay quần áo chậm chạp.
Làm cách nào để
thách thức với trạng thái tiêu cực của bạn:
1. Thường xuyên ghi
lại suy nghĩ của bạn. Chú ý đến khi nào bạn có cảm giác bị áp
lực.
2. Viết xuống cảm
giác đi kèm với những ý nghĩ. Nghĩ đến những phản ứng như: thất vọng, giận dữ,
không có giá trị, sự thất bại, v.v…
3. Thách thức hiện
thực. Điều này thật không dễ dàng bởi vì chúng ta có khuynh hướng thiếu khách
quan về sự thật. Có bằng chứng bạn không xứng đáng để được thăng chức không? Bạn
có bị cảnh cáo vì khả năng công tác không đạt tiêu
chuẩn?
Nếu bạn thực tâm
muốn ghi lại những suy nghĩ và cảm giác hàng ngày của bạn, cùng với thử nghiệm
thực tế, thì bạn sẽ thấy rằng nhiều cảm xúc tiêu cực được tạo ra trong tâm trí
của bạn, và hoàn toàn không dựa trên thực tế.
Tin tốt là bạn đã
tạo ra các ý nghĩ tiêu cực, và vì thế bạn có thể không tạo ra
nó.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #15: Học Cách Biết Ơn
Cũng xấu như tình
huống của bạn, luôn luôn có ai đó ở vào tình trạng khó khăn tồi tệ hơn.
Hãy đọc một chương
của cuốn sách Sự Tìm Kiếm Ý Nghĩa của Một Người (Man’s Search
for Meaning) của Viktor Frankl, hoặc đọc tiêu đề của tờ báo hàng ngày. Hãy
biết ơn vì cuộc sống của bạn không phải là tiêu đề của một câu chuyện được đăng
trên báo.
Hãy chú ý đến những
điều tích cực trong cuộc sống của bạn. Hãy nhớ rằng tất cả mọi thứ trong cuộc
sống chỉ là tạm thời – cái tốt, cái xấu, và sự xấu
xí.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #16: Có Trách Nhiệm
Nếu bạn là người
bạn gái thân nhất với Nellie Căng Thẳng hay Allen Lo Âu, hãy sử dụng năng lượng
của bạn một cách hữu ích. Hãy cố gắng thực hiện những phương pháp lành mạnh để
đối phó khi cảm thấy bị áp lực.
Cách để tỏ ra có
trách nhiệm:
- Chia sẻ thông tin này với
bạn bè
- Chọn một vài chiến lược tạo
sự đồng cảm giữa hai người.
- Lên kế hoạch điện thoại cho
nhau khi bạn bị mất phương hướng.
- Khen ngợi khi bạn có những
thay đổi tích cực.
- Tạo ra một nhóm trên
Facebook và thường xuyên đăng những lời khuyên giúp giảm áp lực và lo
âu.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #17: Tham Gia Một Buổi Họp Mặt Xã Hội (Cho Dù Bạn Không
Muốn)
Nếu bạn có khuynh
hướng e ngại khi tiếp xúc với người lạ (social anxiety), thì điều quan trọng là
nên dành ra thời gian cho các hoạt động giao tiếp xã hội. Sống nội tâm cũng tốt,
nhưng chúng ta đang sống trong một thế giới xoay quanh mối liên kết với những
người khác.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #18: Làm Hẹn Kiểm Tra Tổng Quát Để Loại Trừ Khả Năng Chứng Lo Âu
Của Bạn Là Do Một Tình Trạng Bệnh Lý Gây Ra.
Nếu chứng lo âu của
bạn gần đây tăng lên, hoặc trước đây bạn có thể thích ứng với cuộc sống, và bây
giờ thì không thể, bác sĩ của bạn có thể quyết định xem chứng lo âu của bạn có
phải do một chứng bệnh nào đó gây ra không. Hãy yêu cầu được xét nghiệm máu, và
thành thật về những triệu chứng của bạn.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #19: Lên Lịch Hẹn Với Một Chuyên Gia Trị
Liệu
Không ai đáng phải
bị cảm giác lo âu. Một chuyên gia tâm thần là thích hợp nhất nếu chứng lo âu của
bạn không thể chịu đựng được.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #20: Tập thể dục, Tập thể dục, Tập thể
dục
Tập thể dục là
phương thuốc tự nhiên giúp chống lo âu. Bên cạnh khả năng làm cho đầu óc được
thanh thản, gia tăng chất endorphin, và giúp bạn ngủ ngon vào ban đêm, các nhà
nghiên cứu đã tìm thấy rằng các cá nhân tập thể dục thường xuyên và đều đặn sẽ
giảm được 25 phần trăm khả năng phát triển một chứng rối loạn lo âu trong vòng 5
năm.
Cách
Xóa Tan Lo Âu #21: Chấp Nhận Chứng Lo Âu Của
Bạn.
Cho dù bạn có thừa
hưởng gen di truyền lo lắng từ cha mẹ bạn, lối sống của bạn, hoặc cả hai, nhưng
hãy chấp nhận chứng lo âu của bạn thay vì kháng cự lại
nó.
Đó không phải là
vấn đề lăn qua rồi bỏ cuộc. Hãy hiểu rằng bạn phải nỗ lực mỗi ngày để mang lại
sự yên tĩnh trong môi trường sống của mình.
Hãy nhớ rằng luôn
có những chọn lựa trong cuộc sống, và những định mệnh xấu tồn tại hơn là nhạy
cảm với lo âu. Tóm lại, khi giờ phút quan trọng đến, sau một ngày bị áp lực,
những người hay lo lắng cũng đã hoàn tất mọi việc.
CÁCH ỨNG PHÓ VỚI NHỮNG NGƯỜI LỢI DỤNG
Trong bài trước nói
về những mối quan hệ tình bạn không trong sáng, tôi đã mô tả một cách ngắn gọn
lý thuyết “trao đổi xã hội” trong sự phát triển tình bạn: tình bạn và những mối
quan hệ khác liên quan đến những phiên bản riêng của họ về những hệ thống kinh
tế, trong đó chúng ta thực hiện các đầu tư trong các hệ thống này sử dụng “sự
nhạy bén trong mối quan hệ” tương tự như “sự nhạy bén về tài
chính”.
Điều này nghe có vẻ
lạnh lùng, nhưng sự thật là một số ít người trong chúng ta sẵn sàng đầu tư thời
gian và năng lượng vào các hoạt động hoặc các mối quan hệ mà không hứa hẹn sự
đáp trả. Trong lĩnh vực kinh doanh, chúng ta đã nghe nói về tỷ suất lợi nhuận
đầu tư (Return on Investment – ROI). Khi lợi nhuận được mong đợi vượt quá chi
phí dự án – về tiền mặt, quảng cáo, uy tín, ngoại giao, vốn vay nợ hay một loạt
các loại tiền tệ khác – thì có nhiều khả năng chúng ta sẽ thực hiện việc đầu tư
này.
Tình bạn cũng liên
quan đến sự phân tích tỷ suất lợi nhuận đầu tư, ngay cả khi chúng ta không ý
thức đến việc thao túng bất kỳ con số hay thước đo nào đối với những kỳ vọng
nhận được kết quả. Tình bạn thường được thiết lập trên cơ sở chia sẻ những lợi
ích, sự gần gũi, hoặc tương đồng giữa những người quen biết. Chúng ta từ từ trải
lòng ra với mối quan hệ đang dần lớn lên với người mà chúng ta cảm thấy có sự
lôi cuốn.
Cái Giá Khi Làm
Bạn Với Những Người Lợi Dụng
Các mối quan hệ
càng trở nên sâu đậm hơn khi chúng ta càng thổ lộ tâm tư một cách sâu sắc hơn.
Chúng ta đo lường mức độ thổ lộ dựa trên mức độ cảm nhận sự chia sẻ của người
quen chúng ta. Tuy nhiên, có “những người bạn” khuyến khích chúng ta “kể chi
tiết về đời tư”. Hoặc, đòi hỏi “những mô tả tường tận” về những cuộc tranh cãi
với người yêu, những lầm lỗi trong việc nuôi dạy con cái mà chúng ta có thể phạm
phải, hay chi tiết về những sự tiếp xúc với những người bạn khác. Hoặc, những
người bạn có những yêu cầu vượt quá giới hạn về mức độ trợ giúp về phương tiện
hoặc cảm xúc mà họ sẽ cung cấp cho chúng ta. Đối với nhiều người trong chúng ta,
cho đi là cách thỏa mãn để mang lại niềm vui, nhưng bị lợi dụng trong trường hợp
đó chỉ mang đến sự thất vọng hay oán hận trong lòng.
Những người lợi
dụng là chuyên gia trong việc thuyết phục chúng ta cho đi nhiều hơn những gì mà
chúng ta nhận lại từ họ. Có lẽ lúc đầu chúng ta sẽ cảm thấy hài lòng khi có được
một người bạn biết khuyến khích chúng ta mở lòng ra để chia sẻ những suy nghĩ,
hay tiết lộ những yếu điểm. Những người chịu lắng nghe khi chúng ta xuống dốc
thì thật là đáng quý; những ai lợi dụng những gì họ biết về chúng ta trong những
giây phút yếu đuối… thật không đáng quý chút nào.
Những người bạn lợi
dụng này hiểu được nhu cầu của họ và biết cách để đáp ứng nhu cầu với ít công
sức, nhưng người khác phải chịu thiệt thòi nặng nề. Những người lợi dụng chuyên
nghiệp biết nhiều cách để kêu gọi sự trợ giúp từ bạn khiến cho bạn cảm thấy bối
rối, hoang mang, hoặc giận dữ. Họ có thể đưa ra những tiên báo khủng khiếp về
những gì sắp xảy đến nếu bạn không cho họ đi nhờ xe, giúp họ một bữa ăn, hoặc
bất cứ những gì bạn có, hoặc họ có thể làm cho bạn cảm thấy bạn là người đặc
biệt bằng cách đùa giỡn với trái tim mềm yếu của bạn. Những kẻ lợi dụng thành
công là bậc thầy trong việc thấu hiểu nội tâm con người và có thể tạo nên một
động lực, trong đó việc đáp ứng nhu cầu của họ làm cho bạn cảm thấy hài lòng…
ngay cả khi bạn không còn tiền và phải ăn tối với tô mì ăn liền Ramen vì bạn vừa
mới cho người bạn lợi dụng chuyên nghiệp này những đồng tiền cuối cùng của
bạn.
Làm sao bạn biết
được khi nào có vấn đề?
Tất cả chúng ta
phải thừa nhận là có vấn đề trước khi chúng ta có thể bắt đầu tìm kiếm hướng
giải quyết. Dưới đây là một số dấu hiệu cho thấy bạn đang bị lợi
dụng:
- Khi bạn cảm thấy thiếu cân
bằng về mức độ “thổ lộ tâm tư” giữa bạn và một người bạn
khác.
- Khi bạn cảm thấy bạn luôn
“bị gọi” để giúp đỡ cho một người bạn, nhưng họ lại biến mất lúc bạn cần
đến.
- Khi bạn ý thức được rằng nhu
cầu của cô ta luôn được ưu tiên hơn nhu cầu của bạn
- Khi những người bạn khác bắt
đầu chú ý quan sát về tính công bằng trong mối quan hệ của bạn với người bạn
này.
Thật không may,
chấm dứt hay thoát khỏi một mối quan hệ mang tính lợi dụng – cho dù đó là tình
bạn hay tình yêu – thì có lẽ dễ dàng hơn là điều chỉnh lại nó. Những người lợi
dụng dành nhiều thời gian để tạo ra một thế giới trong đó nhu cầu của họ được
những người khác đáp ứng bằng cách tiếp tục điều khiển những người này. Cố gắng
để thay đổi hệ thống điều hành được thiết lập theo kiểu như vậy thực sự là điều
khó thực hiện.
Phá Vỡ Quỹ Đạo
Này: Nói “Không” và Chứng Minh Bằng Hành Động
Như những nhà tư
vấn thường nói với các khách hàng của họ, người duy nhất có thể thay đổi là
chính bạn. Cách tốt nhất để ứng phó với những người lợi dụng là trở nên bớt nhạy
cảm với họ. Chúng ta chỉ dễ dàng bị lợi dụng khi chúng ta chọn lựa như vậy –
những người lợi dụng khiến chúng ta cảm thấy hài lòng khi chúng ta đáp ứng được
những nhu cầu của họ, nhưng chúng ta có thể học cách để nhận ra rằng có nhiều
cách tốt hơn để xây dựng lòng tự trọng hơn là nhượng bộ những người lợi
dụng.
Hãy
nhớ:
- Thỉnh thoảng nói lời từ chối
nếu điều đó cần thiết cho hạnh phúc của bạn. Hãy tập nói câu, “Không, tôi không
có thời gian để giúp bạn điều đó”, ngay cả khi bạn đứng trước gương nếu câu nói
này giúp được bạn.
- Tạo ra những giới hạn mà bạn
có thể tuân theo. Hãy nghĩ đến những gì người bạn này có thể làm cho bạn nếu
được yêu cầu. Sử dụng câu trả lời như một cẩm nang hướng dẫn bạn trong mối quan
hệ với cô ta.
- Hãy xác định rằng tình bạn
bao gồm cả cho và nhận, và có một giới hạn mà thậm chí những người bạn tốt nhất
cũng không bao giờ đòi hỏi ở nhau.
Tình bạn hiếm khi
công bằng một cách hoàn hảo về những gì được cho và được nhận ở bất kỳ khoảnh
khắc nào. Tuy nhiên, theo thời gian, một mối quan hệ lành mạnh tạo cho các thành
viên có một cảm giác gắn bó và giúp đỡ lẫn nhau. Đã là bạn bè thì không để cho
bạn phải gánh hết mọi việc!
8 CÁCH NHÌN MỚI VỀ TRÍ THÔNG MINH
Khoa
học nghiên cứu khả năng học hỏi (science of learning) là một học thuyết tương đối
mới, được sinh ra từ sự kết hợp giữa các lĩnh vực: khoa học nhận thức, tâm lý
học, triết học, và khoa học thần kinh. Cũng như với các phạm trù mang phong thái
riêng và không thể tiên đoán, vẫn còn có rất nhiều loại hình nghệ thuật, đặc
biệt là ngành dạy học. Nhưng khoa học nghiên cứu khả năng học hỏi có thể mang
đến một vài cách nhìn mới gây kinh ngạc:
1.
Các tình huống có thể khiến chúng ta trở nên thông minh hơn.
Nhưng chúng cũng có
thể ức chế sự thông minh của chúng ta.
Hoàn cảnh có thể
đến từ bên trong hoặc đến từ bên ngoài. Chúng có thể ngắn ngủi và tạm thời, hoặc
liên tục và kéo dài. Chúng có thể biến đổi đa dạng như những tình huống nhờ đó
chúng ta học hỏi, những tình huống tỏ ra phổ biến trong lớp học hoặc nơi làm
việc, hay những tình huống do một nhóm đồng nghiệp (bạn cùng lớp) tạo ra. Chúng
có thể là những trạng thái thể chất mà những người học hỏi trải nghiệm thông qua
những áp lực phải chịu đựng, thời gian ngủ, thời gian tập thể dục, và những
trạng thái tinh thần mà những người học hỏi tự tạo ra thông qua mức độ chuyên
môn và tập trung, và động cơ mà họ có thể đạt được.
Trí thông minh phát
sinh từ hoàn cảnh, nói cách khác, là một loại trí thông minh duy nhất mà chúng
ta có được – bởi vì chúng ta luôn nảy ra những ý tưởng khi gặp phải một tình
huống nào đó.
Ở một khía cạnh thì
đây là điều hiển nhiên, nhưng ở khía cạnh khác thì đó lại là điều tương đối cực
đoan. Từ những giai đoạn ban đầu, nghiên cứu về trí thông minh nhấn mạnh vào
những đặc tính cố định vốn có của nó, được xác định chủ yếu bởi đặc điểm bẩm
sinh của một cá nhân. Đây là quan điểm của Lewis Terman, tác giả của
phương pháp kiểm tra trí thông minh hiện đại, ông đã sử dụng khái niệm về trí
thông minh cố định để xác định và trau dồi cho các trẻ em được xem là “tài
năng”. Vì vậy, để khẳng định rằng trí thông minh là một sản phẩm của những tình
huống mà chúng ta tìm thấy chính mình trong một cuộc hành trình, và nó không chỉ
là cách thức khoa học định tính khả năng của con người theo cách truyền thống,
nhưng từ cách thức mà nhiều người trong chúng ta nghĩ về khả năng ở thời đại
ngày nay.
2.
Niềm tin có thể làm cho chúng ta thông minh hơn.
Đây là một nhánh
của quan điểm thứ 1 ở trên. Nhà tâm lý học Carol Dweck của trường Đại Học
Stanford phân biệt hai loại tư duy: tư duy cố định, hay niềm tin cho rằng khả
năng con người là cố định và không thay đổi, và tư duy phát triển, hoặc niềm tin
cho rằng những khả năng của con người có thể được phát triển thông qua học hỏi
và thực hành.
Những niềm tin này
quan trọng vì chúng ảnh hưởng đến cách chúng ta nghĩ về những khả năng riêng của
chính mình, cách chúng ta nhận thức về thế giới xung quanh, và cách chúng ta
hành xử khi đối mặt với thách thức. Nhà tâm lý
học David Yeager, cũng thuộc trường Đại Học Stanford, ghi nhận rằng tư duy của
chúng ta tạo ra “thế giới tâm lý” ở nơi chúng ta đang sống một cách hiệu quả.
Niềm tin của chúng ta, cho dù chúng xoay quanh những giới hạn hay xung quanh sự
phát triển, bao gồm một trong những tình huống bên trong này mà có thể ức chế
hay kích thích trí thông minh.
3.
Khả năng chuyên môn có thể làm cho chúng ta thông minh hơn.
Một hướng nghiên
cứu mạnh bên trong ngành khoa học nghiên cứu khả năng học hỏi quan tâm đến tâm
lý học của khả năng chuyên môn: điều gì diễn ra trong đầu của một chuyên gia.
Điều mà các nhà nghiên cứu tìm thấy rằng các chuyên gia không những biết nhiều
hơn mà họ còn hiểu biết một cách khác biệt, theo những cách thức cho phép họ suy
nghĩ và hành động đặc biệt thông minh trong phạm vi chuyên môn của
họ.
Kiến thức của một
nhà chuyên môn thì luôn sâu sắc, không nông cạn hay thiển cận, hiệu quả, bao
quanh cốt lõi của các nguyên tắc trung tâm, nó mang tính tự động, nghĩa là được
đưa vào hệ thống thần kinh và hoạt động mà ít cần đến sự vận dụng ý thức, nó
linh hoạt và có thể chuyển sang những tình huống mới; nó có tính tự ý thức, có ý
nghĩa là một nhà chuyên môn có thể đánh giá đúng về tư duy của riêng họ. Dĩ
nhiên, khả năng chuyên môn cần một thời gian dài để phát triển, nhưng không bao
giờ là quá sớm hay quá trễ để đi sâu vào đề tài có thể gây hứng thú cho chúng
ta.
4.
Sự tập trung có thể khiến chúng ta thông minh hơn.
Bạn có thể đã nghe
nói về “thử nghiệm kẹo dẻo - marshmallow test”, một thí nghiệm nổi tiếng của nhà tâm lý
học Walter Mischel được thực hiện vào những năm cuối thập niên 1960. Tiến sĩ
Mischel đã tìm thấy rằng những trẻ em có thể chống lại cám dỗ ăn một viên kẹo
dẻo để đổi lại sự hứa hẹn sẽ nhận được 2 viên kẹo dẻo sau đó có khuynh hướng học
tập tốt hơn ở trường và thành công hơn trong nghề
nghiệp.
Và có một thử
nghiệm kẹo dẻo mới mà chúng ta bây giờ phải đối diện mỗi ngày: đó là khả năng
kiềm chế sự thôi thúc kiểm tra email hoặc trả lời tin nhắn, sự thôi thúc muốn
xem những gì đang xảy ra trên facebook hoặc Twitter. Tất cả chúng ta đều đã được
nghe rằng “những người sinh ra trong thời kỳ kỹ thuật số - digital natives”
trưởng thành với khả năng thực hiện nhiều nhiệm vụ cùng lúc và vì thế trở nên
xuất sắc về khả năng đó nhưng vấn đề ở chỗ là có những bế tắc trong việc xử lý
thông tin trong não của tất cả chúng ta – ngăn cản chúng ta tập trung sự chú ý
vào hai vấn đề cùng lúc. Trạng thái tập trung chú ý là một tình huống bên trong
rất quan trọng mà chúng ta phải trau dồi để biểu lộ sự thông minh một cách trọn
vẹn.
5.
Cảm xúc có thể làm cho chúng ta thông minh hơn.
Thỉnh thoảng chúng
ta thốt lên những cảm xúc trong lúc chúng ta nói về thành công trong học vấn,
nhưng trạng thái cảm xúc của chúng ta đại diện cho một tình huống quan trọng bên
trong mà nó ảnh hưởng đến cách chúng ta suy nghĩ và hành động một cách thông
minh.
Ví dụ, khi chúng ta
ở trạng thái phấn khích, thì chúng ta có khuynh hướng suy nghĩ một cách cởi mở
và sáng tạo hơn. Khi chúng ta cảm thấy lo lắng – ví dụ như khi chúng ta chuẩn bị
cho một bài thi toán đáng sợ – thì tình trạng lo lắng đó sẽ sử dụng một phần bộ
nhớ đang hoạt động mà chúng ta cần đến để xử lý vấn đề, chừa lại cho một phần
nhỏ trí thông minh để chúng ta làm bài thi.
Nhưng cảm xúc không
làm việc một cách đơn độc. Các nhà nghiên cứu tìm thấy rằng cảm giác hy vọng làm
cho chúng ta cố gắng nhiều hơn và kiên trì lâu hơn – nhưng chỉ khi nó được kết
hợp với những kế hoạch thực tiễn để đạt được các mục tiêu của chúng ta – và đây
là phần lý thú – những hành động cụ thể mà chúng ta sẽ thực hiện vào thời điểm
và nếu như mà những kế hoạch ban đầu của chúng ta không thành công như mong
đợi.
6.
Khoa học kỹ thuật có thể giúp chúng ta thông minh hơn.
Có một hướng nghiên
cứu lý thú trong môn triết học và khoa học nhận thức về khái niệm mở rộng trí tuệ (extended mind).
Đây là quan điểm cho rằng trí tuệ không dừng lại ở hộp sọ – cho rằng nó vươn ra
và kết nối cơ thể chúng ta, các công cụ của chúng ta, thậm chí cả những người
khác, để sử dụng trong suy nghĩ của chúng ta.
Các nghiên cứu chụp
lướt não đã tìm thấy rằng khi chúng ta sử dụng một dụng cụ, ví dụ như cái cào cỏ (rake) mà chúng ta
dùng để chạm đến một vật nằm ngoài tầm tay của chúng ta, thì não bộ của chúng ta
thực sự chỉ định các tế bào thần kinh hình dung đầu cái cào như các ngón tay của
chúng ta. Trí tuệ con người đã tiến hóa để làm cho các công cụ – bao gồm cả
những thiết bị kỹ thuật – mở rộng phạm vi hoạt động của chính
nó.
Vấn đề ở chỗ là
những thiết bị này thường làm cho chúng ta trở nên ngu ngốc hơn thay vì thông
minh hơn. Tôi đã gián tiếp nhắc đến cách thức mà khoa học kỹ thuật có thể phân
tán sự chú ý chúng ta, tạo ra kỹ năng học hỏi không đồng nhất, nông cạn hơn, và
ít linh động hơn so với kỹ năng học hỏi dưới các điều kiện tập trung sự chú ý
một cách trọn vẹn. Khoa học kỹ thuật cũng có thể làm cho chúng ta trở nên kém
thông minh hơn khi chúng ta cho phép những kỹ năng quan trọng giảm đi hiệu năng
khi không được sử dụng, hoặc không phát triển các kỹ năng này vào lúc bắt
đầu.
7.
Cơ thể của chúng ta có thể làm chúng ta thông minh
hơn.
Kể từ cuộc cách
mạng khoa học nhận thức vào thập niên 1970, thì biểu tượng nổi bật cho bộ não
chính là máy vi tính (máy điện toán): một cỗ máy xử lý những ký hiệu trừu tượng.
Nhưng khoa học nghiên cứu khả năng học hỏi đang chứng minh rằng nó có thể chính
xác hơn khi so sánh bộ não với trái tim. Tất cả những yếu tố làm cho trái tim
hoạt động tốt hơn – dinh dưỡng tốt, ngủ đủ, tập thể dục thường xuyên, ít bị căng
thẳng – cũng làm cho bộ não làm việc tốt hơn.
Lấy ví dụ yếu tố
ngủ, hãy ngủ đủ giấc, vì đa số chúng ta đều bị thiếu ngủ. Chúng ta thường không
nhận ra rằng giấc ngủ thực sự là một phần quan trọng của quá trình học hỏi.
Trong giấc ngủ, não ôn lại những ký ức được hình thành trong thời gian tỉnh thức
– có nghĩa là nó phân loại những ký ức đó, đánh thức những ký ức ít quan trọng,
thúc đẩy những ký ức quan trọng, và kết nối những ký ức mới này với những cấu
trúc ký ức có sẵn trong não.
8.
Các mối quan hệ có thể khiến chúng ta thông minh hơn.
Như đã đề cập ở trên
rằng trí tuệ con người tỏ ra rất thông thạo trong việc điều khiển cơ thể, các
công cụ, và thậm chí cả những người khác để sử dụng như những công cụ cho sự suy
nghĩ của chính mình. Nếu bạn từng có bạn đời hay ai đó quan trọng trong cuộc
đời, thì bạn sẽ có kinh nghiệm này: cũng giống như, một người trong số bạn “có
nhiệm vụ” nhớ khi nào xe cần phải được kiểm tra, trong khi đó, người khác có
nhiệm vụ ghi nhớ ngày sinh nhật của những người thân trong gia đình. Khái niệm
này được gọi là trí nhớ thỏa thuận (transactive
memory), và nó chỉ
là một trong những cách mà các mối quan hệ với người khác có thể làm cho chúng
ta thông minh hơn so với khi chúng ta sống đơn độc.
“Để chinh phục
kẻ thù mà không cần đến vũ lực là kỹ năng điêu luyện nhất”.
─ Gichin Funakoshi, cha đẻ của môn võ Không Thủ Đạo (Karate) hiện đại
─ Gichin Funakoshi, cha đẻ của môn võ Không Thủ Đạo (Karate) hiện đại
“Người Trung Hoa
gọi nó là Chi; người Nhật Bản gọi là Ki; người Ấn Độ gọi là Prana – nó là năng
lực của cuộc sống, và nó vô cùng mạnh mẽ ... người ta không thể giải thích nó
một cách đầy đủ, ngoại trừ đối với những người đã từng có kinh nghiệm về nó,
nhưng nó là một trong số rất ít các kỳ tích có thể thực hiện bằng ý
chí”.
─ Kareem Abdul-Jabbar, mô tả cách vận dụng sức mạnh nội tâm
─ Kareem Abdul-Jabbar, mô tả cách vận dụng sức mạnh nội tâm
“Tao”, khái niệm
của người Trung Hoa cổ đại về “con đường”, có thể được hiểu là sự điều khiển và
xuôi theo năng lực cuộc sống (“Chi”) của bản thân để bạn cảm nghiệm được sự điềm
tĩnh và bình thản trong nội tâm, cùng lúc phát ra bên ngoài một sức mạnh uyển
chuyển nhưng hiệu quả.
Dưới đây là năm
phương pháp mà bạn có thể áp dụng triết lý Lão giáo để đối mặt với những người
khó chịu. Hãy nhớ rằng đây là những quy tắc chung, và không phải tất cả những
lời khuyên đều có thể áp dụng cho từng tình huống cụ thể của bạn. Chỉ sử dụng
phương pháp mang lại hiệu quả và bỏ qua những phương pháp còn
lại.
1. Đổ cạn ly –
Hãy trút bỏ những cảm xúc tiêu cực và giữ bình
tĩnh
“Giữ trạng thái
vô ngã (emptiness) từ lúc khởi đầu… hãy trút bỏ những định kiến và nhận định cố
hữu đồng thời giữ thái độ trung lập. Bạn có biết tại sao chiếc cốc này lại hữu
dụng không? Bởi vì nó không chứa gì cả”.
─ Lý Tiểu Long,
triết gia và người sáng lập võ phái Triệt Quyền Đạo (Jeet Kune
Do).
Thật dễ dàng để một
người khó ưa làm cho bạn buồn và phá hỏng một ngày của bạn. Bạn có thể cảm thấy
giận dữ,đau khổ và bị mất thăng bằng trong nội tâm. Quy tắc đầu tiên để đối mặt
với một người vô lý như vậy là bạn hãy nên giữ bình tĩnh. Bạn càng ít phản ứng,
thì bạn càng biết sử dụng những quyết định khôn ngoan hơn nhằm ứng phó với thách
đố đó.
Khi bạn giận dữ hay
cảm thấy bực bội ai đó, thì trước khi nói điều gì đó mà có thể sau này bạn sẽ
hối tiếc, hãy hít thật sâu và đếm đến mười. Trong đa số tình huống, vào thời
điểm bạn đếm 10, bạn sẽ tìm ra được cách tốt hơn để giải quyết vấn đề, nhờ đó
bạn có thể giảm nhẹ được vấn đề thay vì làm cho nó nghiêm trọng hơn. Nếu bạn vẫn
còn bực bội sau khi đếm đến 10, nếu có thể, tạm thời đừng nghĩ về vấn đề đó, rồi
quay trở lại sau khi bạn lấy lại được bình tĩnh. Bằng cách duy trì khả năng tự
kiềm chế, bạn có được nhiều nghị lực hơn để giải quyết tình huống
đó.
“Hít thở.. tương
ứng với nghĩa vụ đối với cuộc sống của mỗi
người”.
─
Luce Irigaray, triết gia.
2. Nhìn cả hai
mặt Của vấn đề – Chuyển từ trạng thái bị kích động sang chủ
động.
“Đừng định kiến
với bất kỳ vấn đề gì. Đừng bị giam cầm bởi bất kỳ điều gì, Đạt đến sự tự do thật
sự.”
─
Jeet
Kune
Bạn có thể cảm thấy
bị đối xử không công bằng hoặc là nạn nhân bởi những hành động của một cá nhân
khó chịu nào đó. Mặc dù những tình cảm đó có thể lý giải và thông cảm được,
nhưng chỉ tập trung vào “những gì mà đối tượng đó đang gây tổn thương đến tôi”
thì bạn sẽ bỏ lỡ cơ hội có được một góc nhìn bao quát, đầy nghị lực hơn. Bằng
cách nhìn vào tình huống ở một góc độ rộng hơn, thì bạn có thể bắt đầu khôi phục
lại sự quân bình trong nội tâm, và giải quyết vấn đề ở thế chủ động thay vì ở
thế phản ứng.
Ví dụ, khi bạn cảm
thấy bị xúc phạm bởi lời nói hay hành động của một ai đó, thì hãy tìm ra nhiều
phương cách xem xét tình huống trước khi có phản ứng. Chẳng hạn như, tôi có thể
nghĩ rằng bạn tôi sẽ phớt lờ cuộc gọi của tôi, và tôi có thể nghĩ đến khả năng
là anh ta đang rất bận rộn. Khi chúng ta tránh xét đoán cá nhân hành vi của
người khác, thì chúng ta có thể cảm nhận được cách thể hiện của họ một cách
khách quan hơn. Con người thường làm việc gì đó vì bản thân họ hơn là vì người
khác. Mở rộng tầm nhìn vào các tình huống có thể giúp giảm thiểu khả năng hiểu
lầm.
Một cách khác để
giảm bớt sự xét đoán mang tính cá nhân là cố gắng đặt chúng ta vào hoàn cảnh của
người khó chịu, thậm chí chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi. Ví dụ, hãy nghĩ
đến người mà bạn đang đối mặt, và hoàn tất câu nói: “Thật không
dễ…”
“Con tôi thường hay
kháng cự. Thật không dễ để cháu ứng phó với những áp lực ở trường và xã hội của
cháu …”
“Quản lý của tôi
yêu cầu rất khắt khe. Thật khó để đặt nhiều kỳ vọng vào trình độ quản lý của bà
ấy…”
“Đối tác của tôi
thật khó gần gũi. Thật không dễ dàng cho một người xuất thân từ một gia đình mà
không ai biểu lộ cảm xúc..”
Để đảm bảo, những
lời nói đồng cảm không thể bào chữa cho những hành vi không chấp nhận được. Điểm
quan trọng ở đây là nhằm lấy lại được sự thanh thản trong nội tâm, bạn phải tự
nhắc nhở mình rằng họ làm việc gì cũng vì bản thân họ. Miễn sao chúng ta có lý
lẽ và biết quan tâm đến cảm nhận của người khác, thì những hành vi khó ưa của
người khác sẽ tự tố cáo họ thay vì chúng ta. Bằng cách giảm bớt sự xét đoán mang
tính cá nhân, chúng ta có thể ít bị kích động hơn mà tập trung toàn bộ năng
lượng vào cách giải quyết vấn đề.
3. Duy trì trạng
thái quân bình – Mềm mỏng với đối tượng và kiên quyết với vấn
đề.
“Mềm mỏng nhưng
không bị khuất phục. Kiên quyết nhưng không cứng
nhắc.
─ Lý Tiểu
Long
Trong mỗi tình
huống giao tiếp, có 2 yếu tố hiện diện: mối quan hệ với người đối diện và vấn đề
đang thảo luận. Một người giao tiếp hiệu quả biết cách phân biệt giữa con người
và vấn đề cần giao tiếp, mềm mỏng với người đối diện và kiên quyết với vấn đề.
Ví dụ:
“Tôi muốn bàn luận
về những điều bạn đang suy nghĩ, nhưng tôi không thể tiếp tục nếu bạn cứ la lớn.
Chúng ta hãy ngồi xuống và nói chuyện một cách bình tĩnh, hoặc tạm thời ngưng
bàn luận rồi quay trở lại vấn đề này vào trưa nay.”
“Tôi rất cảm kích
vì anh đã dành nhiều thời gian cho dự án này. Đồng thời, tôi thấy rằng còn 3 yêu
cầu vẫn chưa được hoàn tất. Chúng ta hãy thảo luận cách hoàn thành kế hoạch đúng
thời hạn nhé”.
“Tôi thật sự muốn
bạn cùng đi với tôi. Thật không may, nếu bạn lại đến trễ như lần trước, thì tôi
đành phải đi một mình vậy”.
Khi bạn tỏ ra mềm
mỏng với người đối diện, bạn có nhiều cơ hội để thổ lộ hết những gì cần nói. Khi
bạn kiên quyết với vấn đề, bạn chứng tỏ mình là người có nhiều khả năng giải
quyết vấn đề.
4.
Mềm mại uyển chuyển như nước – Vận dụng tính khôi
hài
“Trên thế gian
này, không có gì
mềm mại và uyển
chuyển như nước.
Nhưng cũng không
có gì sánh bằng nước
vì nước có thể
làm lở cả đất đá”.
─ Lão
tử
Tính hài hước là
một công cụ giao tiếp rất hiệu quả. Trước đây nhiều năm, tôi biết có một đồng
nghiệp rất khó chịu. Ngày nọ, một trong số các đồng nghiệp của tôi nói với
người khó chịu đó “Xin chào, bạn khỏe chứ?” Và khi người đồng nghiệp khó chịu đó
phớt lờ lời chào, thì chẳng những cô ấy không giận, mà thay vào đó cô ấy còn mỉm
cười một cách tự nhiên và nói lời mang tính hài hước: “Đuối hả?” Nhờ đó đã phá
vỡ được hàng rào ngăn cách và hai người họ đã bắt đầu câu chuyện một cách thân
thiện. Thật thông minh.
Khi được sử dụng
một cách hợp lý, tính hài hước có thể làm cho sự thật thêm sáng tỏ, giải trừ
những hành vi khó ưa, và chứng tỏ bạn có được sự điềm tĩnh tuyệt
vời.
5. Sử dụng sức
mạnh như cành tre – Vận dụng khả năng lập luận
“Có những lúc
dường như cần phải can thiệp một cách mạnh mẽ…Người lãnh đạo khôn ngoan sử dụng
phương cách này khi mọi giải pháp đều trở nên thất
bại.”
─ Lão
Tử
“Uốn cong nhẹ
nhàng rồi bạn lại bật dậy mạnh mẽ hơn trước”.
─ Lý Tiểu
Long
Khả năng xác định
và quả quyết những lập luận là một trong những kỹ năng quan trọng nhất mà chúng
ta có thể sử dụng để “chinh phục” một người khó chịu. Lập luận rõ ràng, ăn khớp,
và hiệu quả sẽ làm cho nhân vật khó chịu phải ngập ngừng và bắt buộc đối tượng
này chuyển từ thái độ bất hợp tác sang hợp tác.
Tóm lại, để biết
cách ứng phó với những nhân vật khó chịu và vô lý thì phải biết thực hành nghệ
thuật tạo ảnh hưởng tích cực. Khi bạn vận dụng những kỹ năng này, bạn có thể cảm
thấy ít khổ sở hơn, tự tin hơn, có được các mối quan hệ tốt hơn, và năng lực
giao tiếp hữu hiệu hơn. Giờ đây, bạn có thể chủ động trong các mối quan hệ
.
Đăng nhận xét